Inleiding – Van globalisme naar waarden

De wereld van vandaag wordt gekenmerkt door immense globalistische structuren. Besluiten over economie, technologie en zelfs onze zorg en opvoeding lijken vaak op afstand te worden genomen, gestuurd door ondoorzichtige machten. Dit heeft geleid tot vervreemding, verlies van zeggenschap en een gevoel dat de mens ondergeschikt is geraakt aan systemen. Maar er gloort een alternatief: een waardensamenleving die menselijkheid, lokale kracht en gemeenschappelijkheid centraal stelt als antwoord op dit technocratische tijdperknl.linkedin.com.

Stel je een samenleving voor waarin eigenaarschap bij de mensen zelf ligt, waar democratische besluitvorming van onderop plaatsvindt, waar privacy heilig is en dialoog open en onbevangen, en waar zorg gericht is op herstel en groei. Dit manifest neemt je mee op reis door deze waardensamenleving – een reis die professionals in jeugd- en geestelijke gezondheidszorg, onderwijzers, ouders, betrokken burgers en beleidsmakers samen kunnen afleggen, weg van het anonieme globalisme en richting een gemeenschap van waarden.

We laten ons inspireren door vernieuwende denkkaders en bewegingen: van Privacy by Design en de AVG, tot de Semco-stijl van Ricardo Semler; van coöperaties en competentiegericht werken tot community-based partnerschappen; van de Afrikaanse Ubuntu-filosofie tot de herstelgerichte methode Open Dialogue in de GGZ. We vinden richting in de visies van denkers als Bob de Wit (Society 4.0) en initiatieven als Agenda 2029, maar ook in eeuwenoude bronnen van wijsheid – in de woorden van Jezus en mystieke openbaringen van de afgelopen duizend jaar (Hildegard von Bingen, Joachim van Fiore e.a.). We eren de grondleggers van bottom-up samenlevingen en anders-globalisme die ons voorgingenfairtradekookboek.wordpress.com.

Dit manifest is een verhaal voor en door ons allemaal. Het nodigt uit tot reflectie én actie. Lees het als een reisverslag door een mogelijke toekomst – een toekomst die we samen kunnen bouwen, met de mens en diens waarden in het hart van elke beslissing.

Eigenaarschap en Privacy – De mens centraal

Een waardensamenleving begint bij persoonlijke waardigheid en autonomie. Dat betekent dat mensen weer eigenaar worden van hun gegevens, keuzes en leven. In onze huidige tijd zijn persoonsgegevens verhandelwaar geworden in handen van multinationals en overheden. Dit staat haaks op artikel 8 van de AVG, dat eist dat kinderen onder de 16 jaar alleen met ouderlijke toestemming online mogen deelnemenecp.nl. Het staat ook haaks op Privacy by Design, het principe dat al bij het ontwerpen van producten en diensten gezorgd moet worden voor optimale gegevensbeschermingautoriteitpersoonsgegevens.nl.

In de waardensamenleving worden privacyrechten strikt gerespecteerd. Artikel 6 van de AVG stelt immers dat verwerking van persoonsgegevens slechts rechtmatig is als aan specifieke voorwaarden is voldaan, bijvoorbeeld op basis van vrije, geïnformeerde toestemming van de betrokkeneprivacy-regulation.eu. Dit dwingt ons om bij elke nieuwe technologie of beleidsmaatregel de vraag te stellen: dient dit het individu, of slechts het systeem?

Eigenaarschap betekent ook controle over de eigen data en digitale identiteit. In een wereld waar big data vaak wordt misbruikt, bouwen wij aan systemen die de mens beschermen – door dataminimalisatie, versleuteling en transparantie. Privacy is geen luxe, maar een voorwaarde voor echte vrijheid. Het recht op een privéleven en op autonomie (denk aan artikel 8 van het EVRM, het recht op privacy en gezinsleven) wordt in een waardensamenleving verankerd in elk proces.

We grijpen terug op het adagium: “Ken uw naaste, heb uw naaste lief als uzelf.” Dit bijbelse principe zet de menselijke maat boven winst of controle. Zoals het Nieuw Testament zegt: “Want de hele wet is vervuld in één uitspraak: ‘Heb uw naaste lief als uzelf.’”dailyverses.net. Wanneer we vanuit dit ethos systemen ontwerpen, ontstaat er een menselijke technologie die dienstbaar is, in plaats van mensen tot product te maken.

Kortom, de waardensamenleving stelt de mens centraal. Eigenaarschap over eigen gegevens, eigen keuzes in zorg en opvoeding, en strikte bescherming van privacy vormen de basis. Globalistische systemen die enkel efficiëntie en winst najagen, maken plaats voor lokale, menselijke systemen waarin waardigheid de kernwaarde is.

Democratie van onderop – Coöperatief en competentiegericht

In de waardensamenleving krijgt democratie een radicaal andere vorm. Het is geen ritueel eens in de vier jaar, maar een levende praktijk van alledag. We bouwen voort op ideeën als die van Ricardo Semler’s Semco-stijl, waar bedrijven werden omgevormd tot democratische organisaties met verregaande inspraak voor werknemers (nl.wikipedia.org). Semco is bekend komen staan om zijn radicale vorm van industriële democratie – een systeem waarin werknemers hun eigen werktijden bepalen, elkaars managers kiezen en zelfs financiële gegevens open zijn voor iedereennl.wikipedia.org. Dit soort voorbeelden tonen aan dat vertrouwen en autonomie tot bloei leiden, zowel in organisaties als in de samenleving.

Democratie van onderop betekent ook dat we coöperaties oprichten voor allerlei voorzieningen: van energie tot zorg, van banken tot buurtsupermarkten. Een coöperatie geeft ieder lid een stem en deelt de opbrengsten eerlijk – het motto is “één lid, één stem”. Deze mentaliteit sluit aan bij de alter-globalistische visie dat een mondiale samenleving pas goed functioneert door samenwerking tussen betrokken burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties (fairtradekookboek.wordpress.com). We herinneren ons dat de anders-globalisten niet tégen globalisering an sich waren, maar een andere globalisering wilden, gestoeld op eerlijkheid, duurzaamheid en inclusiviteit (fairtradekookboek.wordpress.com). Coöperaties en burgercollectieven zijn de bouwstenen van zo’n andere globalisering: van onderop, met mensen die lokaal het verschil maken.

In deze nieuwe democratie is er ruimte voor regionale soevereiniteit en participatie. Denk aan de visie van Bob de Wit’s Society 4.0, waarin de regio het vertrekpunt is en mensen zelf hun munteenheid, energiesystemen en onderwijsvormen kunnen bepalen (app.springcast.fm) (app.springcast.fm). In 2021 is er niet voor niets een coöperatieve beweging Society 4.0 gestart met als doel een echte burgerparticipatiesamenleving te creëren, waarin regio’s zo soeverein mogelijk worden gemaakt (app.springcast.fm). Dit betekent dat beslissingen dichter bij de mensen worden genomen, door de mensen die het aangaat. Het betekent ook dat gespecialiseerde kamers of raden kunnen ontstaan waar burgers op basis van competentiegericht werken bijdragen: ieder brengt zijn of haar expertise in, in plaats van dat anonieme “experts” van bovenaf alles bepalen.

Competentiegericht en coöperatief werken houdt in dat we uitgaan van ieders talent en vakmanschap. In het onderwijs en op de werkvloer kijkt men minder naar diploma’s of functies, en meer naar wat iemand daadwerkelijk kan bijdragen. Zo ontstaat een dynamiek waarin mensen zich voortdurend ontwikkelen en elkaar aanvullen. Dit is geen utopie – voorbeelden zien we al overal. De Delta-methode in de jeugdzorg is een illustratie van hoe professionals mét gezinnen samenwerken volgens een helder stappenplan, waarbij eerst gezamenlijke analyse en doelen worden opgesteld (zorgwelzijn.nl). Zo krijgen ouders mede-eigenaarschap over het hulpverleningsproces, in plaats van dat ze lijdzaam object zijn van bemoeienis. Dát is democratische zorg: betrokkenen praten en beslissen mee, zolang het kan. Pas als het echt niet anders kan grijpt men in met dwang, en ook dat gebeurt dan met veel zorgvuldigheid en verantwoording (zorgwelzijn.nl).

De kracht van co-creatie loopt als rode draad door al deze voorbeelden. Waar globalistische structuren streven naar centralisatie, standaardisatie en controle, kiest de waardensamenleving voor decentraal, divers en vertrouwen. We erkennen dat niemand zo slim is als wij allemaal samen. Daarom bouwen we aan gemeenteraden nieuwe stijl, burgerberaden, platforms en coöperaties – levende fora waarin de stem van de professional, de ouder, de jongere net zo meetelt als die van de bestuurder. Democratie is hier niet soft of traag, integendeel: omdat mensen zich gehoord voelen en verantwoordelijkheid dragen, groeit de maatschappelijke samenhang en daadkracht.

Laat de woorden van een hedendaagse veranderaar als Katie Janssen (initiatiefnemer van Agenda 2029) ons motiveren: “We zijn geen zwakke, hulpbehoevende, gevaarlijke en destructieve wezens die door ‘vadertje staat’ verzorgd, beschermd en beteugeld hoeven te worden. We zijn krachtige, bewuste en bezielde wezens, van nature geneigd om met elkaar samen te werken en verantwoordelijkheid te dragen voor onze omgeving.” (nl.linkedin.com). Dit besef is de brandstof van de bottom-up democratie: wij kunnen samen onze wereld vormgeven.

Gemeenschap en open dialoog – Verbinding als fundament

Een waardensamenleving kan niet bestaan zonder een herwaardering van gemeenschapszin en verbondenheid. Hier komt de Afrikaanse Ubuntu-filosofie om de hoek kijken, met haar kernspreuk: “Ik ben omdat wij zijn.” (nl.wikipedia.org). Ubuntu drukt de diepe waarheid uit dat we slechts mens zijn in relatie tot anderen, en dat ieders welzijn afhankelijk is van het welzijn van de gemeenschap. In de Ubuntu-gedachte geldt: een mens kan alleen gelukkig zijn als anderen dat ook zijn; we lijden zelf wanneer we een ander zien lijden (nl.wikipedia.org). Dit besef stimuleert delen, vergeven en zorgen voor elkaar. Wie Ubuntu leeft, begrijpt dat je om zelf te bloeien eerst anderen moet helpen bloeien (nl.wikipedia.org).

Deze relatiegerichte levenshouding staat lijnrecht tegenover het huidige individualistische, competitieve denken. Waar het globalisme vaak heeft geleid tot een mentaliteit van “ieder voor zich” en “survival of the fittest”, brengt Ubuntu een cultuur van samenleven in plaats van samenleven. Het is veelzeggend dat in de politiek van het post-apartheid Zuid-Afrika Ubuntu werd ingezet om consensus en menselijke waardigheid als basis te nemen voor besluitvorming (nl.wikipedia.org). Besluiten dienen te worden genomen met consensus en op basis van menselijke ethiek, niet enkel op kille meerderheid of macht (nl.wikipedia.org). Dat streven nemen wij over: van het dorpshuis tot het parlement, open dialoog en consensus waar mogelijk.

Open dialoog is daarbij zowel een principe als een praktijk. In de geestelijke gezondheidszorg komt dit tot uiting in de Open Dialogue-benadering die in Finland is ontwikkeld en inmiddels internationaal erkenning krijgt. Open Dialogue legt sterk de nadruk op het betrekken van iemands sociale netwerk bij zijn of haar herstelproces (participatieenherstel.nl). In plaats van de patiënt geïsoleerd te behandelen, worden familie, vrienden en hulpverleners samen uitgenodigd in gesprek. Er wordt geluisterd naar ieders perspectief in een vrije, veilige dialoog, zonder direct oordeel of diagnose. Dit proces, dat voortkomt uit de behoeftegestuurde zorg (Need Adapted Treatment), zorgt ervoor dat hulp aansluit bij wat de cliënt zelf aangeeft nodig te hebben (participatieenherstel.nl). De resultaten zijn indrukwekkend: minder gedwongen opnames, meer duurzame hersteltrajecten en een ervaring van gelijkwaardigheid voor de persoon in crisis (participatieenherstel.nl).

Wat Open Dialogue ons leert, strekt zich uit tot de hele samenleving. Open gesprek moet de norm zijn – op school, op het werk, in de buurt. Een cultuur van wantrouwen en monologen (van bovenaf opgelegd) maakt plaats voor een cultuur van luisteren en gezamenlijk betekenis geven. In de waardensamenleving is er ruimte voor ieder verhaal. Zoals het thema van de Week van de Jeugdzorg al aangaf: “Luister!” (zorgwelzijn.nl) – we roepen iedereen op om echt te luisteren naar de verhalen van betrokkenen. In buurten richten we dialoogtafels in waar jongeren, ouders, agenten en hulpverleners gelijkwaardig spreken. In scholen creëren we kringen waar leerlingen en leraren elkaar feedback geven en samen regels opstellen – geïnspireerd door herstelrecht en mediation, die niet straffen centraal stellen maar herstel van relaties.

De gemeenschap wordt zo weer de drager van zorg en opvoeding. Niet anonieme instanties, maar mensen in nabijheid vormen het eerste vangnet. Dit sluit aan bij de gedachte van community-based zorg: breng de ondersteuning naar de leefwereld van mensen, in plaats van mensen uit hun omgeving te halen. Een treffend voorbeeld hiervan is de wereldwijde beweging naar “zorgzame buurten” of bijvoorbeeld initiatieven in ontwikkelingslanden waar kinderen met een beperking geholpen worden in hun eigen omgeving, met steun van dorpsgenoten, zodat ze niet ver weg in een instelling hoeven te worden ondergebracht (zuidactie2025.org). Zo’n aanpak is menselijker én effectiever: de omgeving leert mee en draagt mee.

Tot slot onderstreept de Ubuntu-geest het belang van solidariteit en empathie. Aartsbisschop Desmond Tutu omschreef iemand met Ubuntu als een persoon die open en toegankelijk is voor anderen, zich toewijdt aan anderen en zich niet bedreigd voelt door het kunnen van anderen omdat hij of zij zich onderdeel weet van een groter geheel (nl.wikipedia.org). Zulke mensen krimpen ineen bij onrecht en lijden van anderen (nl.wikipedia.org). Dit morele kompas hebben we nodig: dat we niet rusten zolang een ander onrecht wordt aangedaan. De waardensamenleving is per definitie inclusief: iedereen hoort erbij, niemand wordt afgeschreven. In plaats van te kijken naar verschillen in religie, afkomst of status, voelen we de menselijke band die ons verenigt. Daarmee scheppen we een klimaat waarin vertrouwen het sociale kapitaal is – en waaruit mooie dingen kunnen groeien, van buurtprojecten tot landsbreed beleid gebaseerd op vertrouwen in plaats van angst.

Onderwijs als ‘overwijs’ – van onderricht naar ont-wikkeling

Nergens is de botsing tussen waarden en systemen zo zichtbaar als in het onderwijs. Traditioneel was onderwijs vaak onder-wijs: kennis van bovenaf in het kind “gieten” volgens centraal vastgestelde leerdoelennl.wikipedia.org. In een waardensamenleving transformeren we onderwijs tot “overwijs” – een nieuwe benadering waarbij we over het bestaande format heen stappen en gericht zijn op wijsheid, vorming en bovenal de individuele ontplooiing van elk kind. Dit ‘overwijs’ is geen officiële term uit een woordenboek (daar betekent het archaïsch “al te wijs”ensie.nl), maar hier bedoelen we: onderwijs dat de leerling overstijgt – dat hem of haar in staat stelt zichzelf te leren kennen en te groeien voorbij wat gedacht werd dat mogelijk was.

Wat houdt dit concreet in? Allereerst dat we onderwijs zien als overdracht van waarden en het aanleren van levenskunst, niet louter als kennisoverdracht voor de arbeidsmarkt. Zoals een hedendaagse pedagoog stelde: we moeten onderwijs niet inrichten vanuit economisch denken, maar vanuit het geven van een leven van rijke betekenisdidactiefonline.nl. In de waardensamenleving draait onderwijs om wijze burgers voortbrengen, niet enkel om presterende werknemers. Dat betekent dat vakken als empathie, samenwerking, kritisch denken en creativiteit net zo belangrijk zijn als taal en rekenen. Sterker nog, ze worden geïntegreerd: door coöperatief leren (waarbij leerlingen elkaar onderwijzen in groepjes), door projecten die de school met de buurt verbinden, en door kinderen van jongs af aan eigenaarschap te geven over hun leerproces.

Herstelgerichtheid is in het onderwijs net zo nodig als in de zorg. Denk bijvoorbeeld aan het concept van herstelgerichte scholen waar conflictbemiddeling en reflectie op gedrag centraal staan in plaats van straf en verwijdering. Fouten maken mag, want elke fout is een kans om te leren en te herstellen. Leraren in zo’n systeem zijn eerder coaches of mentors – zij begeleiden de leerling van binnenuit gemotiveerd te raken. Dit sluit aan bij de competentiegerichte benadering: iedere leerling heeft unieke talenten en leerstijlen, en het is de kunst die tot bloei te laten komen. Een kind dat bijvoorbeeld uitblinkt in zorgzaamheid kan een klasgenoot helpen die het moeilijk heeft; zo’n sociale competentie krijgt waardering en ruimte. We spreken hier wel van “ieder onderwijst allen”: kennis en vaardigheden gaan niet één kant op, maar circuleren. De leraar leert ook van de leerling – bijvoorbeeld om verouderde aannames los te laten en open te staan voor nieuwe ideeën van de jongere generatie.

In de waardensamenleving komt er ook bijzondere aandacht voor de jeugd als medevormgevers van de samenleving. Jongeren worden serieus genomen in bijvoorbeeld jeugdparlementen of panels bij gemeenten. Hun stem klinkt mee als het gaat om klimaat, digitale wereld, mentaal welzijn. Dit is niet alleen omdat ze rechten hebben (zoals verankerd in het Kinderrechtenverdrag), maar ook omdat hun frisse blik vaak innovatief en zuiver is. “Laat de kinderen tot Mij komen en verhinder ze niet,” zei Jezus, en dat is symbolisch te lezen: laat jongeren voluit deelnemen, onderschat ze niet.

‘Overwijs’ betekent tenslotte dat onderwijs hooghartigheid aflegt en de wijsheid buiten de schoolmuren omarmt. Leren gebeurt overal en altijd. Ouders, grootouders, ervaringsdeskundigen uit de gemeenschap – ze worden actief betrokken bij het leerproces. De school opent haar deuren: een lokale ondernemer geeft een workshop, een buurthuis initieert een gezamenlijk tuinproject met leerlingen (waar ze biologie, aardrijkskunde én zorg voor natuur in de praktijk leren). Onderwijs wordt zo verweven met het leven zelf, met de gemeenschap. Het oude Afrikaanse gezegde “It takes a village to raise a child” wordt realiteit: de hele gemeenschap is de leeromgeving.

Samengevat bevrijdt overwijs het onderwijs uit het keurslijf van toetsen en cijfers, en richt het zich op persoonlijke groei, maatschappelijke vorming en de vreugde van het leren. We leiden geen volgers op, maar onafhankelijke denkers én empatische doeners – mensen die stevig in hun schoenen staan en sociaal verantwoordelijk zijn. Dit is de generatie die de waardensamenleving verder zal dragen.

Zorg als herstelgericht – helen in plaats van behandelen

Parallel aan het onderwijs moet ook de zorg in brede zin transformeren. In de waardensamenleving is zorg per definitie herstelgericht. We stappen daarmee af van een visie op zorg als probleembeheer of productie van behandelingen. In plaats daarvan omarmen we een visie van zorg als reis naar heelheid. Dit geldt voor de geestelijke gezondheidszorg, de jeugdzorg, maar ook voor somatische zorg en maatschappelijke ondersteuning.

Herstelgerichte zorg betekent dat we de mens achter de patiënt zien, en diens sociale context. In de GGZ is dit prachtig zichtbaar in de eerdergenoemde Open Dialogue aanpak: zodra iemand in psychische crisis raakt, wordt binnen 24 uur een eerste gesprek georganiseerd waarbij naast hulpverleners ook de belangrijke naasten aanwezig zijn (participatieenherstel.nl). Er zijn zeven kernprincipes, waaronder directe hulp, het betrekken van het netwerk, flexibiliteit, verantwoordelijkheid nemen en continuïteit van zorg (participatieenherstel.nl). Het resultaat is dat er samen gesproken wordt in tegenwoordigheid van de patiënt, niet over zijn of haar hoofd heen. De woorden van de cliënt en familie krijgen evenveel gewicht als die van de professional. Dit zorgt voor vertrouwen en bevordert daadwerkelijk herstel in plaats van blijvende afhankelijkheid.

In de jeugdhulp zien we herstelgerichtheid terug in methodieken als familiegroepsplannen, mediators in gezinnen, Eigen Kracht-conferenties enzovoort. De Delta-methode in de jeugdbescherming die eerder genoemd is, combineert hulp en recht door eerst te proberen in vrijwillige samenwerking verbeteringen te boeken (zorgwelzijn.nl). Pas als dat niet lukt, grijpt men in met juridische maatregelen, en ook dan blijft herstel het uiteindelijke doel: het liefst wil men het gezin weer versterken zodat uithuisplaatsing teruggedraaid kan worden of voorkomen in de toekomst (zorgwelzijn.nl). Het is veelzeggend dat zelfs bij gedwongen hulpverlening tegenwoordig het besef groeit dat je moet proberen schade te beperken en perspectief te bieden. Waar vroeger een uit huis geplaatst kind zijn ouders nauwelijks zag, begrijpt men nu hoe essentieel het is die band te onderhouden en te werken aan terugkeer of blijvende betrokkenheid van de ouders. Liefdevolle relaties zijn helend, dat is het uitgangspunt.

Herstelgerichte zorg betekent ook dat de focus verschuift van symptomen naar persoon. In de verslavingszorg bijvoorbeeld werkt men met ervaringsdeskundigen die vanuit gelijkwaardigheid cliënten begeleiden – zij weten hoe terugval voelt en hoe je toch weer hoop kunt vinden. In de ouderenzorg ontstaan initiatieven voor kleinschalig wonen, waar ouderen samen leven in een huiselijke sfeer, hun levensverhaal vertellen en zoveel mogelijk eigen regie houden. Dit herstellende element – namelijk het herstellen van zinvolheid en eigenwaarde – is goud waard. Een bejaarde met dementie die zich nuttig voelt door in een zorgboerderij de dieren te helpen verzorgen, bloeit helemaal op. Genezing in letterlijke zin is misschien niet mogelijk, maar heelheid ervaren wel.

Een bijzonder aspect van herstelgerichte zorg is de aandacht voor trauma en vergeving. In een waardensamenleving erkennen we dat veel individueel lijden zijn wortels heeft in onrecht of pijn uit het verleden. Daarom komt er ook ruimte voor herstelrecht (restorative justice) in bijvoorbeeld het justitiële systeem: daders en slachtoffers kunnen onder begeleiding in dialoog, er kan vergiffenis gevraagd en gegeven worden, en waar mogelijk wordt schade vergoed. Dit sluit weer naadloos aan op de Ubuntu-gedachte: “Om zelf tot ontplooiing te komen, zal je eerst anderen moeten helpen zich te ontplooien.” (nl.wikipedia.org). Een dader die verantwoordelijkheid neemt en het goedmaakt, helpt niet alleen het slachtoffer helen maar ook zichzelf. We zien dit al gebeuren in jeugdigeerstel-projecten waar jongeren die over de schreef gingen excuses aanbieden en samen met de gedupeerde een oplossing bedenken – de recidive neemt drastisch af, omdat de jongere zich weer als onderdeel van de samenleving gaat zien, niet als outcast.

In de gezondheidszorg-technische sfeer gaat herstelgericht werken over gezondheid bevorderen in plaats van ziekte bestrijden. Artsen in de waardensamenleving kijken holistisch: lichaam, geest en omgeving vormen één geheel. Preventie, leefstijl, maar ook sociale factoren tellen zwaar mee. Zorgprofessionals werken samen met de patiënt aan diens herstel, in plaats van voor de patiënt aan het bestrijden van een diagnose.

Het woord “heling” vat het goed samen – het betekent heel maken, helen, en dat is precies de ambitie. Zoals Jezus in de evangelies niet alleen lichamelijk genas maar mensen ook hun waardigheid teruggaf, zo is onze zorg erop gericht iemand weer heel te laten voelen, onderdeel van de gemeenschap, met toekomstperspectief. In een waardensamenleving zal niemand die ziek, gehandicapt of kwetsbaar is, als “last” gezien worden. Integendeel: we zien elkaar als bondgenoten. We herinneren ons de belofte: “Hij geneest wie gebroken zijn en verzorgt hun diepe wonden.” (Psalm 147:3). De samenleving als geheel neemt deze rol op zich: wij verzorgen elkaars wonden.

Met zulke herstelgerichte principes scheppen we een zorgcultuur die hoopvol is. We bestrijden stigma – want we begrijpen dat ieder mens kwetsbaar is en iedereen ook kan herstellen of groeien. De media en publieke opinie zullen verhalen van herstel en veerkracht benadrukken in plaats van enkel fiasco’s en tekorten. Zoals de Week van de Jeugdzorg opriep: luister naar de verhalen van betrokkenen (zorgwelzijn.nl) – daar zit de wijsheid. En werkelijk, wie luistert, hoort hoe sterk mensen kunnen zijn met de juiste steun. De waardensamenleving kiest ervoor die juiste steun overal en altijd beschikbaar te maken, dicht bij de mensen, met menselijke maat en persoonlijk contact.

Spirituele bronnen – Visies door de eeuwen heen

Onze reis door de waardensamenleving zou incompleet zijn zonder stil te staan bij de diepere spirituele wortels van dit gedachtegoed. Hoewel onze blik op de toekomst gericht is, putten we kracht en richting uit wijsheid die al eeuwenlang gedeeld wordt door visionairs, profeten en grondleggers van eerdere vernieuwingsbewegingen.

Denk aan Jezus van Nazareth, die 2000 jaar geleden al een radicale waardenrevolutie predikte binnen een verstarde religieuze en keizerlijke orde. Zijn nadruk op naastenliefde, vergeving, gelijkwaardigheid en waarheid vormt nog steeds het morele kompas van talloze mensen. Wanneer Hij zegt: “Laat uw ja ja zijn en uw nee nee” of “De waarheid zal u vrijmaken,” wijst Hij op eerlijkheid en transparantie – waarden die we vandaag terugzien in oproepen tot open overheid en eerlijke communicatie. Zijn zaligsprekingen prijzen de zachtmoedigen, de barmhartigen, de vredestichters – precies de kwaliteiten die in een waardensamenleving centraal staan. Bovendien zette Jezus een kind in het midden van zijn leerlingen om te laten zien dat de geringsten even belangrijk zijn als de groten. Deze radicale omkering – de laatsten zullen de eersten zijn – is een inspiratie om in onze maatschappij elke vorm van elitarisme of uitsluiting tegen te gaan.

Middeleeuwse mystici als Hildegard von Bingen (12e eeuw) en Joachim van Fiore (12e eeuw) krijgen misschien minder aandacht in seculiere context, maar hun visioenen bevatten opmerkelijke parallellen met onze zoektocht. Hildegard van Bingen zag de kosmos als één groot, levend web doortrokken van goddelijk licht (de “levende Lichte schaduw” in haar termen). Zij sprak in haar visioenen over de harmonie tussen mens en natuur en waarschuwde de machthebbers van haar tijd om rechtvaardig en met compassie te regeren. Zij kan gelden als vroege milieupionier en ethicus: in haar boeken verbond ze spiritualiteit met de gezondheid van aarde en lichaam. In een tijd van klimaatcrisis klinkt haar “Viriditas” (groenkracht) leer resonant: respecteer de levenskracht in de natuur en in jezelf. Hildegards leven toont hoe een bevlogen individu zelfs in een hiërarchische wereldorde verandering kan brengen – zij stichtte kloosters, adviseerde pausen en keizers en schreef over zaken die haar tijd ver vooruit waren.

Joachim van Fiore is nog explicieter relevant voor onze visie. Hij ontwikkelde een leer van de drie tijdperken en voorzag een komende Derde Tijdperk van de Heilige Geest. Volgens Joachim zou na de tijd van de Vader (wet en gehoorzaamheid) en de tijd van de Zoon (genade en kerk) een nieuw tijdperk aanbreken waarin liefde, vrijheid en directe inspiratie door de Geest centraal staan (en.wikipedia.org). In dat tijdperk – een “contemplatieve utopie” noemde hij het – zou de rigide kerkelijke hiërarchie overbodig worden en plaatsmaken voor een Orde van Rechtvaardigen, waarin mensen spontaan en gemeenschappelijk het goede nastreven (en.wikipedia.org). Dit visioen is opvallend: hij schilderde als het ware een samenleving gebaseerd op waarden en spiritualiteit in plaats van dogma en dwang. Hoewel zijn volgelingen destijds misschien dachten aan monniken als dragers van dat nieuwe tijdperk, kun je het breder interpreteren: een universeel verbond van mensheid gedreven door de geest van compassie en waarheid. Onze waardensamenleving is feitelijk zo’n horizon die hij beschreef – een wereldorde niet gestoeld op macht, maar op universele liefde en gerechtigheid. Joachim zag “ongelovigen” en christenen verenigd in dat komende rijk (en.wikipedia.org) (en.wikipedia.org), een hint dat inclusiviteit en intermenselijke verbinding de sleutel zouden zijn. Zijn denken beïnvloedde later hervormers en utopische denkers; we kunnen hem dus zien als een vroege grondlegger van het idee dat een ándere samenleving mogelijk en voorzien is.

Door de eeuwen heen hebben bottom-up bewegingen telkens de kop opgestoken tegen verdrukking in. De middeleeuwse broederschappen, de Diggers en Levellers in de 17e eeuw die egalitaire gemeenschapjes vormden, de coöperatieve beweging van Rochdale in de 19e eeuw, Gandhi’s Swaraj (zelfbestuur) en zijn focus op dorpsrepublieken in India – stuk voor stuk belichamen ze aspecten van onze waardensamenleving. Dichters en denkers hebben gedroomd van “een nieuwe hemel en een nieuwe aarde”, vaak in reactie op de koude structuren van hun tijd. Anders-globalisme in recente decennia is in wezen ook zo’n droom: globalisering van solidariteit in plaats van kapitaal. Hun leus “Another world is possible” klinkt door in dit manifest.

Het is bemoedigend om te beseffen dat wij op schouders van reuzen staan. Onze waardensamenleving is geen naïef verzinsel in het luchtledige, maar het logische vervolg op een lange lijn van aspiraties en intuïties. Het is alsof de mensheid steeds weer het kompas richting waardigheid, gemeenschap en zingeving heeft willen bijstellen, telkens als de koers te veel afweek naar verharding en vervreemding.

Wij, die vandaag bouwen aan Society 4.0 en Agenda 2029, kunnen ons gesteund voelen door dit verleden. En we voegen er onze eigen openbaringen aan toe, wellicht bescheidener maar wel eigen aan deze tijd: inzichten uit de psychologie over human needs and motivation, uit de ecologie over de onderlinge verbondenheid van al het leven, uit de neurowetenschap over empathie als aangeboren capaciteit. Zelfs de kwantumfysica benadrukt relatie en observatie – niets staat op zichzelf. Alles lijkt samen te komen in de bevestiging van één waarheid: alles en iedereen is verbonden.

In het licht hiervan begrijpen we de oude woorden nieuw: “Waar twee of drie in mijn naam bijeen zijn, daar ben Ik in hun midden.” Dat kan je lezen als: waar mensen in oprechte verbinding samenkomen om het goede te doen, manifesteert zich iets hogers – noem het liefde, noem het menselijkheid, noem het God. Die ervaring, dát is de kern van de waardensamenleving: dat we in ons alledaagse samenleven het hogere realiseren.

Slot – Uitnodiging tot deelname aan de Kamer van Sociale Waarden

Tot hiertoe hebben we de contouren geschetst van een samenleving gebaseerd op waarden. Het is een visie die groots is in idealen, maar die begint in het kleine en concrete. Nu is het tijd om dit manifest om te zetten in beweging. Daarom richten we ons direct tot jou, lezer – professional, ouder, leraar, burger, bestuurder – en we nodigen je uit: doe mee aan het bouwen van deze waardensamenleving.

Een initiatief dat in dit kader is ontstaan, is De Kamer van Sociale Waarden. Stel je dit voor als het hart van de waardensamenleving, een ontmoetingsplek – zowel fysiek als virtueel – waar iedereen die deze waarden omarmt, samenkomt. De Kamer van Sociale Waarden is geen traditionele “kamer” van politieke macht, maar een coöperatief platform en levend netwerk. Hier kunnen we openlijk debatteren, ideeën uitwisselen, projecten starten en elkaar versterken. De Kamer nodigt iedereen uit om een cruciaal debat aan te gaan en samen een platform te vormen waar we kunnen bespreken hoe we bijvoorbeeld de Ubuntu-filosofie integreren in praktijk, hoe we open dialoog kunnen bevorderen in onze instituties, en hoe we privacy en eigenaarschap van data borgen in nieuwe initiatievenm.youtube.com.

Competentiegericht en coöperatief werken staan centraal in de Kamer van Sociale Waarden. Dat betekent dat we ieders unieke vaardigheden en kennis inzetten voor het gemeenschappelijke doel. Ben je een bevlogen jeugdarts met ervaring in Privacy by Design? Jouw expertise kan helpen om nieuwe digitale systemen voor de jeugdzorg veilig en mensgericht te maken. Ben je een docent die al “overwijs” in de praktijk brengt? Jouw lessen en successen kunnen anderen inspireren. Ben je een ouder die vanuit ervaring spreekt over wat echt werkt in de ondersteuning van je kind? Jouw stem is goud waard in onze dialoog. Iedereen is deskundig op zijn eigen terrein, en in de Kamer brengen we die deskundigheden samen. We werken coöperatief: dat wil zeggen, in gelijkwaardige samenwerking, zonder hiërarchie, in de geest van vertrouwen die we in dit manifest hebben bezongen.

De Kamer van Sociale Waarden is een hands-on gemeenschap. We stellen niet alleen manifesten op; we ontwikkelen en ondernemen. Denk aan het starten van een coöperatieve opvang voor kinderen waar overheidsbureaucratie tekortschiet, of het oprichten van een lokale ruilhandelsnetwerk (met een eigen munt) om mensen te helpen elkaar diensten te verlenen zonder tussenkomst van grootkapitaal. We organiseren dialogen tussen beleidsmakers en jongeren over internetprivacy, waarbij artikel 8 AVG op tafel ligt en jongeren zelf meedenken over hoe hun digitale rechten gerespecteerd kunnen worden. We vormen leerkringen waarin Semco-achtige democratische werkprincipes worden aangeleerd aan organisaties die vastgelopen zijn in controle en regels. We tuinieren samen, we eten samen, we leren samen. Want sociale waarden moeten geleefd worden om echt van kracht te worden.

De Kamer van Sociale Waarden is hiermee feitelijk het sterkste sociale netwerk dat we kunnen smeden: een netwerk gebaseerd op vertrouwen, gedeelde waarden en daadwerkelijke ontmoetingen. In een tijdperk waar virtuele sociale media vaak leeg of polariserend zijn, bouwen wij aan een sociaal weefsel in de echte wereld. Het is zoals een deelnemer treffend zei: zorgen voor elkaar is een fundamentele basisbehoefte (facebook.com). In onze Kamer is die zorg voor elkaar niet vrijblijvend of “soft”, maar georganiseerd, stevig verankerd. Hier maken we afspraken, hier spreken we elkaar aan op onze verantwoordelijkheid, hier vieren we onze successen en rouwen we om onze verliezen – samen.

Doe mee. Jouw plaats in de waardensamenleving is er al, je hoeft hem alleen in te nemen. Word lid van De Kamer van Sociale Waarden, of richt er een op in je eigen regio. Begin vandaag met het in praktijk brengen van de waarden: luister aandachtig naar je medemens, neem een initiatief op je werk om besluiten meer democratisch te maken, deel kennis zonder er direct iets voor terug te verwachten, bescherm de privacy van diegenen die het zelf niet kunnen. Ieder gebaar in de goede richting, hoe klein ook, is een bouwsteen.

Wij sluiten af met een oproep die klinkt als een manifest op zichzelf: Wees de verandering die je wilt zien in de wereld – beroemd gemaakt door Gandhi, verwezenlijkt door ons allemaal samen. Laten we de handen ineenslaan in De Kamer van Sociale Waarden en in alle andere arena’s van het leven. De waardensamenleving is geen utopie in de verte; ze begint hier en nu, in ons denken, spreken en handelen.

Met open armen en hart nodigen we je uit op deze reis. Samen vormen wij een samenleving van waarden – menselijker, rechtvaardiger, vrijer. Samen zijn wij de waardensamenleving.

Bronnenoverzicht

1. Boeken en auteurs

• Bob de Wit – Society 4.0: Resolving Eight Key Issues to Build a Citizens Society – (2018) Visieboek waarin een alternatieve ‘burgersamenleving’ voor het digitale tijdperk wordt geschetst, met de mens en lokale gemeenschappen centraal (society4th.org). Dit boek inspireerde de beweging Society 4.0, die inzet op regionale initiatieven voor een hoopvolle toekomst.
• Ricardo Semler – Maverick (Semco-stijl) – Semler beschrijft in dit managementboek (1993) hoe hij bij het Braziliaanse bedrijf Semco een radicaal democratische, zelfsturende bedrijfsvoering invoerde. Het ‘Semco-model’ staat voor een organisatiestructuur gebaseerd op vertrouwen, openheid en werknemerszelfstandigheid en leverde fantastische resultaten op (bol.com). Semco geldt sindsdien als schoolvoorbeeld van industriële democratie (nl.wikipedia.org) en inspireert organisaties wereldwijd tot vernieuwend leiderschap.
• Frederic Laloux – Reinventing Organizations – (2014) Invloedrijk boek over nieuwe organisatievormen, waarin Laloux drie doorbraken identificeert voor zogeheten ‘evolutionair-cyaane’ (teal) organisaties: zelfsturing, heelheid en een evolutief doel (tweetakt.be). Het boek beschrijft 12 pioniersorganisaties die zonder traditionele hiërarchie werken en toont hoe principes als medewerkerszelfsturing, een mensgerichte cultuur en hoger doel tot meer bezieling en wendbaarheid in organisaties leiden.

2. Websites en initiatieven

• Society 4.0 (Coöperatie) – Internationale beweging en coöperatie voortgekomen uit het boek van Bob de Wit. Bouwt aan een betere toekomstige samenleving met de mens centraal, in het digitale tijdperk van ‘Society 4.0’ (society4th.org). Society 4.0 ondersteunt regionale netwerken (Regio 4.0) die werken aan decentrale oplossingen op domeinen als voedsel, energie, onderwijs en gezondheid, gedreven door gemeenschapszin, spiritualiteit en lokaal welzijn. (Website: Society4th.org)
• Agenda 2029 – Nederlands toekomstinitiatief van Katie Janssen, als alternatief voor Agenda 2030 (VN-duurzaamheidsdoelen). Agenda 2029 focust op overvloed in plaats van schaarste en het verhogen van bewustzijn. Het introduceert Realise Potential Goals (RPG’s) in plaats van Sustainable Development Goals (11september.eu), met als doel mens- en wereldbeeld te herijken ten gunste van echte verbinding, vrijheid en welzijn. (Website: Agenda2029.nl)

3. Beleids- en juridische bronnen

• Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) – Europese privacywetgeving (van kracht sinds 25 mei 2018) die strenge regels stelt aan het verwerken van persoonsgegevens. Organisaties hebben sindsdien meer verantwoordelijkheden en individuen meer rechten over hun data gekregen (autoriteitpersoonsgegevens.nl). Bij niet-naleving riskeert men hoge boetes. (Zie ook: Autoriteit Persoonsgegevens – “De AVG in het kort”)
• Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) – Internationaal verdrag uit 1950 waarin de fundamentele mensen- en burgerrechten van alle inwoners van de Raad-van-Europa-landen zijn vastgelegd (denederlandsegrondwet.nl). Het EVRM biedt burgers de mogelijkheid schendingen van hun rechten aan te vechten bij nationale rechters en uiteindelijk het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. Het verdrag beschermt o.a. recht op leven, vrijheid van meningsuiting, privacy en een eerlijk proces.
• VN-Kinderrechtenverdrag – (Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind, 1989) Verdrag van de Verenigde Naties met 54 artikelen over kinderrechten. Bijna alle landen ter wereld hebben dit verdrag ondertekend (Nederland ratificeerde in 1995) (kinderrechten.nl). Het verdrag bepaalt minimumnormen voor de bescherming, verzorging en participatie van kinderen, zoals recht op onderwijs, bescherming tegen mishandeling en het belang van het kind voorop bij alle beslissingen.

4. Filosofische en spirituele bronnen

• Ubuntu (filosofie) – Afrikaanse levensfilosofie samengevat in de spreuk “Ik ben omdat wij zijn.” Ubuntu benadrukt dat een mens pas mens is in verbondenheid met anderen (dialoogwerkt.nl). Het individu maakt deel uit van een groter geheel; gemeenschap, wederzijds respect en medemenselijkheid staan centraal. Ubuntu inspireert tot verzoening en saamhorigheid en wordt gezien als een bron van onuitputtelijke menselijkheid en wijsheid in samenleving en organisaties.
• De Bijbel – Het heilige boek van het christendom, bestaande uit het Oude en Nieuwe Testament. De Bijbel bevat religieuze verhalen, wetten, wijsheden en morele lessen die de basis vormen voor christelijke spiritualiteit en ethiek (nl.wikipedia.org). Veelgenoemde bijbelse principes – zoals naastenliefde, vergeving en gerechtigheid – dienen als inspiratie voor waarden in zorg, onderwijs en samenleving. (Voorbeeld: “Heb uw naaste lief als uzelf” als ethisch uitgangspunt.)
• Joachim van Fiore – 12e-eeuwse Italiaanse mysticus en theoloog die de geschiedenis indeelde in drie tijdperken (Vader, Zoon, Heilige Geest). Joachim voorzag na het tijdperk van Christus een derde tijdvak – het Tijdperk van de Heilige Geest – een kloosterachtige utopische samenleving van spiritualiteit, vrede en universele liefde (nl.wikipedia.org). Zijn visionaire “derde rijk” gedachte (het hemelse Jeruzalem op aarde) beïnvloedde latere denkers en spirituele bewegingen die geloven in een komende harmonieuze wereldorde.

5. Onderwijs en zorgpraktijken

• Deltamethode Gezinsvoogdij – Methodiek in de jeugdbescherming waarbij gezinsvoogden met checklists en stappenplannen planmatig en kindgericht werken om de veiligheid van kinderen te waarborgen. Onderzoek (Universiteit van Amsterdam, 2010) toont aan dat werken volgens de Deltamethode ondertoezichtstellingen (OTS) significant verkort (gemiddeld 8 maanden korter) en uithuisplaatsingen met 14 maanden vermindert (zorgwelzijn.nl) (zorgwelzijn.nl). De methode benadrukt een goed plan van aanpak met duidelijke opvoeddoelen, één gezinsvoogd per gezin en training voor professionals om betere resultaten te behalen.
• Open Dialogue – Innovatieve Finse benadering in de GGZ voor acute psychosezorg, gericht op directe betrokkenheid van het sociale netwerk in een open gesprek. Bij Open Dialogue worden vanaf het eerste crisisgesprek alle belangrijke naasten van de cliënt betrokken, en hulpverleners voeren transparante dialogen (luidop reflecteren) in aanwezigheid van de patiënt (psychosenet.be). Psychotische ervaringen worden benaderd als uitingen van een levenscrisis waar gezamenlijk woorden aan gegeven worden, in plaats van strikt te diagnosticeren. Deze netwerkgesprekken leiden vaak tot een gevoel van gehoord worden bij de cliënt en hebben geresulteerd in betere hersteluitkomsten (minder medicatie, ziekenhuisopname en terugval) vergeleken met traditionele behandelingen – al wordt in onderzoeken ook gewezen op de noodzaak van verdere toetsing (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov) (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov).
• OverWijs – Nederlands onderwijsinitiatief van docent en edublogger Milou Schoonemann, met het motto “van ónderwijs naar OverWijs.” OverWijs verzorgt trainingen en workshops voor onderwijsprofessionals en persoonlijke coaching voor docenten (nl.linkedin.com). De nadruk ligt op wijsheid en levenservaring in het onderwijs: lessen uit de praktijk (“levenslessen”) worden gedeeld om meer reflectie, verbinding en eigenaarschap bij zowel docenten als leerlingen te creëren. OverWijs staat voor een onderwijsbenadering die verder gaat dan alleen kennisoverdracht, en beoogt een cultuur waarin docenten authentiek kunnen zijn en leerlingen worden geïnspireerd tot zelfontwikkeling.

6. Wetenschappelijke publicaties

• Stams, G.J. et al. (2010) – Evaluatie Deltamethode Gezinsvoogdij. Academische studie (Universiteit van Amsterdam) naar de effectiviteit van de Deltamethode. Onder leiding van prof. Geert Jan Stams werd gevonden dat een uniforme, planmatige werkwijze door gezinsvoogden de duur van kinderbeschermingsmaatregelen aanzienlijk reduceert (zorgwelzijn.nl) (zorgwelzijn.nl). Een helder plan van aanpak met concrete doelen en getrainde professionals bleek de OTS-duur gemiddeld van 30 naar 22 maanden te verkorten, en uithuisplaatsingen duurden korter. Deze bevinding onderbouwt het belang van methodisch werken in de jeugdzorg.
• Freeman, A.M. et al. (2019) – “Open Dialogue: A Review of the Evidence,” gepubliceerd in Psychiatric Services. Systematische review van 23 studies over de Open Dialogue-aanpak in de geestelijke gezondheidszorg. Conclusie: de eerste resultaten van Open Dialogue zijn veelbelovend (bijvoorbeeld hoge cliënttevredenheid en mogelijke verbeterde uitkomsten), maar het wetenschappelijke bewijs is nog van lage kwaliteit door methodologische beperkingen (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov) (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov). De auteurs bevelen gerandomiseerde gecontroleerde trials aan om de effectiviteit van Open Dialogue beter vast te stellen, gezien de brede internationale belangstelling en implementatie van deze benadering.
• Seikkula, J. et al. (2006) – Five-year experience of first-episode nonaffective psychosis in Open Dialogue approach. Vijfjaars-follow-up studie in Fins Lapland bij eerste-psychosepatiënten behandeld met Open Dialogue. Resultaten na 5 jaar waren opmerkelijk: 82% van de cliënten had geen restpsychotische symptomen, 86% was teruggekeerd naar werk of studie en slechts 29% had überhaupt antipsychotica gebruikt (psychrights.org). Ter vergelijking met traditionele zorg waren deze uitkomsten zeer gunstig (met ook minder heropnames en kortere opnameduur). Hoewel geen RCT, wordt deze naturalistische studie vaak aangehaald als indicatie van het potentieel van Open Dialogue voor betere maatschappelijke herstelresultaten bij psychose.

7. Journalistieke artikelen

• De Andere Krant – Onafhankelijke Nederlandse weekkrant met nieuws, feiten en perspectieven die men niet in de mainstream media leest (deanderekrant.nl). De Andere Krant (opgericht 2018) brengt diepgravende journalistiek en opiniestukken over onderbelichte onderwerpen. Zo publiceerde zij artikelen over initiatieven als Society 4.0 en Agenda 2029, en schenkt aandacht aan alternatieve visies op politiek, gezondheid en samenleving. De krant positioneert zich nadrukkelijk als tegenhanger van gevestigde media en wordt gemaakt door een netwerk van vrije journalisten.
• De Nieuwe Wereld TV – Overkoepelend online platform (YouTube-kanaal) opgericht door filosoof Ad Verbrugge e.a., met het motto “Verdiepende gesprekken in een tijd van verandering.” Het doel van De Nieuwe Wereld is mensen uit verschillende disciplines – ondernemers, intellectuelen, wetenschappers – aan het woord te laten om na te denken over de grote veranderingen in economie en samenleving (nl.wikipedia.org). In lange studiogesprekken (45-75 min) worden actuele thema’s filosofisch en kritisch uitgediept (bijv. onderwijsvernieuwing, gezondheidszorg, technologie). Het kanaal heeft een sociaal-conservatief, filosofisch profiel en groeide tijdens de coronaperiode sterk door discussies over beleid en moderniteit.
• Ongehoord Nederland (ON) – Publieke omroepvereniging (aspirant sinds 2021) die expliciet een stem wil geven aan mensen die zich niet vertegenwoordigd voelen in de gangbare politiek en media (nl.wikipedia.org). ON brengt televisie- en radioprogramma’s met een afwijkende kijk op kwesties als EU-invloed, immigratie, klimaat en cultuurbehoud. De omroep profileert zich als “onbevooroordeeld podium voor vrije geesten en dwarsdenkers” en de “meest patriottische omroep” van Nederland, met kritische berichtgeving over bijvoorbeeld de EU en globalisme (nl.wikipedia.org). ON heeft veel aandacht getrokken door controversiële uitzendingen (o.a. rondom corona) en ligt regelmatig onder vuur bij de NPO-toezichthouder wegens vermeende eenzijdigheid.
• blckbx – Onafhankelijk, kritisch nieuwsplatform (sinds 2020) met focus op onderzoeksjournalistiek in gezondheidszorg, technologie en maatschappelijke kwesties. Blckbx (initiatief van Flavio Pasquino) wil door gedegen journalistiek bijdragen aan een bewustere samenleving “waarin alles bevraagd mag worden” (blckbx.tv). Het platform brengt via dagelijkse video-uitzendingen (blckbx Today) en artikelen nieuws dat volgens hen onderbelicht blijft in reguliere media – van analyses van overheidsbeleid tot interviews met wetenschappers en klokkenluiders. Blckbx verwierf een groot online bereik tijdens de pandemie door kritische berichtgeving over coronamaatregelen en vaccinaties.
• Indepen – Onafhankelijk journalistiek online platform (opgericht 2022) dat zich naar eigen zeggen kenmerkt door geen subsidies of mediagroepbinding, zodat het volledig zelf de inhoud kan bepalen op basis van gedegen onderzoek (nl.linkedin.com). Indepen publiceert diepgravende stukken en opinies over politiek-maatschappelijke ontwikkelingen, vaak met een kritische blik op establishment en EU-beleid. Het platform biedt ruimte aan auteurs en denkers buiten de mainstream en profileert zich met het credo “Tot de kern.” Enkele terugkerende thema’s zijn monetair systeem, soevereiniteit, gezondheidsbeleid en vrijheid van meningsuiting. Indepen wil teleurgestelde en nieuwsgierige lezers bedienen die op zoek zijn naar ongebonden, feitelijke journalistiek.

---