Waarom moeten gedragsdeskundigen in de jeugdzorg hun professionaliteit niet bewijzen?
In Nederland is het de normaalste zaak van de wereld dat professionals hun kennis en vaardigheden periodiek laten toetsen. Een elektricien moet zijn VCA en NEN-certificering halen om te bewijzen dat hij veilig werkt. Een arts moet verplicht bij- en nascholing volgen en kan tuchtrechtelijk aansprakelijk worden gesteld als hij fouten maakt. Een advocaat moet jaarlijks opleidingspunten behalen om zijn titel te behouden. Maar gedragsdeskundigen in de jeugdzorg, die ingrijpende beslissingen nemen over het leven van kinderen en gezinnen, hoeven geen periodieke her-evaluatie te doorlopen en worden niet verplicht om feedback te ontvangen over hun adviezen.
Dit is een onaanvaardbare lacune in de wetgeving die niet alleen ouders en kinderen dupeert, maar ook de betrouwbaarheid en objectiviteit van het jeugdbeschermingssysteem ondermijnt.
Gedragsdeskundigen: Feiten of Onbewezen Opinies?
Gedragsdeskundigen van de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) en andere jeugdzorginstanties hebben een uitzonderlijke status binnen het familierecht. Hun rapportages vormen vaak de basis voor kinderbeschermingsmaatregelen, zoals ondertoezichtstellingen (OTS) of zelfs gezagsbeëindiging. Deze rapporten bevatten echter geen juridisch bewezen feiten, maar slechts interpretaties en inschattingen.
Het probleem? Deze rapportages blijven ongewijzigd, hoe oud of achterhaald ze ook zijn. Zelfs als een OTS wordt beëindigd en een kind inmiddels volwassen is geworden, blijft een oud rapport relevant in juridische dossiers. Dit betekent dat verouderde conclusies en potentieel onjuiste beoordelingen nog jarenlang doorwerken in beslissingen over een gezin.
Casus: Een Rapport uit 2015, Nog Steeds Geldig?
Neem het volgende voorbeeld: in 2015 werd een rapport opgesteld door de RvdK over een gezin, waarna een OTS werd opgelegd. Jaren later werd deze maatregel beëindigd, maar de RvdK weigerde een evaluatie of herziening van het oorspronkelijke rapport. De ouder in kwestie verzocht om een feedback-sessie om de professionaliteit van de eerdere gedragsdeskundige te toetsen, maar dit werd geweigerd. Het gevolg? Het rapport blijft juridisch bestaan, zonder enige vorm van actualisatie, terwijl de betreffende kinderen nu volwassen zijn.
Hoe kan een systeem, dat beweert in het belang van het kind te handelen, vasthouden aan ongetoetste en onbewezen oordelen, terwijl ouders en kinderen geen enkele mogelijkheid krijgen om fouten te laten corrigeren?
Een Structureel Probleem: Geen Toetsing, Geen Verantwoordelijkheid
In andere beroepsgroepen worden professionals wél gedwongen om zich te verantwoorden. In de gezondheidszorg is er het BIG-register en een tuchtrecht. In de juridische sector kunnen rechters en advocaten tuchtrechtelijk worden aangeklaagd. Maar gedragsdeskundigen, die even ingrijpende beslissingen nemen, worden niet verplicht om:
- Hun rapportages te herzien als de omstandigheden veranderen.
- Feedback-sessies te houden met ouders en kinderen die door hun oordelen zijn getroffen.
- Periodiek hun professionaliteit te bewijzen, zoals in andere beroepsgroepen gebruikelijk is.
Dit betekent dat een gedragsdeskundige een rapport kan opstellen zonder enige toekomstige controle. De uitspraken uit dat rapport blijven jarenlang relevant, ongeacht of ze achterhaald of foutief blijken te zijn.
Zonder periodieke evaluatie of hercertificering blijven gedragsdeskundigen een ongecontroleerde macht uitoefenen over het familierecht. Dit is een schending van fundamentele rechtsbeginselen en kinderrechten.
Tijd voor Verandering: Wettelijke Verankering van Her-evaluatie
Om deze structurele tekortkoming aan te pakken, roepen wij de politiek op tot wettelijke hervormingen in de jeugdzorg en het familierecht. Er moeten drie essentiële maatregelen worden genomen:
- Gedragsdeskundigen moeten verplicht worden om periodiek hun rapportages te herzien als de omstandigheden zijn veranderd of als een ouder of kind hierom verzoekt.
- Feedback-sessies moeten verplicht worden gesteld als een professional een ingrijpende maatregel heeft aanbevolen, zodat ouders en kinderen hun ervaringen kunnen terugkoppelen.
- Tuchtrecht en periodieke toetsing moeten worden ingevoerd voor gedragsdeskundigen, zodat ze op dezelfde manier aansprakelijk kunnen worden gesteld als andere beroepsgroepen.
De jeugdzorg kan niet blijven werken met onveranderlijke rapportages en niet-toetsbare deskundigen. De rechten van kinderen en ouders moeten worden beschermd door een eerlijk en controleerbaar systeem.
Open Brief aan de Tweede Kamer en de Minister van Justitie en Veiligheid
Aan:
Tweede Kamer der Staten-Generaal
Minister van Justitie en Veiligheid
Betreft: Oproep tot hervorming van de jeugdzorg: Verplichte her-evaluatie en toetsing van gedragsdeskundigen
Geachte Kamerleden, geachte minister,
Met deze brief brengen wij een ernstig tekort in de wetgeving onder uw aandacht: het gebrek aan verplichte her-evaluatie en toetsing van gedragsdeskundigen in de jeugdzorg. In Nederland is het normaal dat professionals hun kennis en beslissingen periodiek laten toetsen, maar binnen de Raad voor de Kinderbescherming en de jeugdzorg bestaat geen enkele verplichting tot feedback of actualisatie van oude rapportages. Dit leidt tot onrechtvaardige en verouderde beslissingen die gezinnen jarenlang kunnen achtervolgen.
Wij roepen u op om:
- Een wettelijke verplichting in te voeren voor gedragsdeskundigen om hun rapportages periodiek te herzien en actualiseren, vooral als de omstandigheden zijn veranderd.
- Feedback-sessies te verplichten als een gedragsdeskundige betrokken was bij een ingrijpende maatregel, om te waarborgen dat hun adviezen correct en proportioneel waren.
- Tuchtrechtelijke aansprakelijkheid in te voeren voor gedragsdeskundigen in het familierecht, vergelijkbaar met het BIG-register in de gezondheidszorg.
De gevolgen van de huidige situatie zijn te ernstig om te negeren. Kinderen en ouders mogen niet langer vastzitten aan verouderde of onbewezen rapportages zonder de mogelijkheid tot correctie of evaluatie.
Wij verzoeken u om dit onderwerp op de politieke agenda te zetten en wetgeving aan te passen, zodat de jeugdzorg transparanter, eerlijker en beter controleerbaar wordt.
Wij zien uw reactie met belangstelling tegemoet.
Met vriendelijke groet,
Slotwoord
Het huidige systeem laat gedragsdeskundigen opereren zonder verantwoordelijkheid en zonder herziening van hun adviezen. Dit is onrechtvaardig en juridisch onhoudbaar. De tijd is gekomen om deze blinde vlek te dichten en de jeugdzorg te hervormen met transparantie en her-evaluatie als kernwaarden.
Het recht van kinderen en ouders op een eerlijke en actuele beoordeling moet worden gewaarborgd. Het is tijd voor verandering.
