Erwin en Selma Levy-Simon

Erwin en Selma Levy-Simon
Waardigheid, herinnering en de morele plicht van een gemeenschap

Er zijn namen die niet slechts tot het verleden behoren, maar die blijvend tot ons spreken. Namen die ons confronteren met de vraag wie wij waren, wie wij zijn en wie wij willen zijn als samenleving.
Erwin en Selma Levy-Simon, samen met hun kinderen Manfred, Günther en Dagobert, behoren tot die namen.

Zij woonden aan de Laurastraat 87 te Eygelshoven. Geen abstract adres, maar een concreet huis in een levendig dorp. Een plek waar werd geleefd, gewerkt, gezorgd en gehoopt. Juist daarom is hun verhaal niet alleen een historisch relaas, maar een morele spiegel.

Bronnen en context

De kernbron voor dit dossier is het Engelstalige en Nederlandstalige overzicht op Hugenholtz:

De joden van Eygelshoven

Boekwerk

In het boek De joden van Eygelshoven (ISBN9789081372640) wordt een (niet-wetenschappelijk onderbouwde) beschrijving gegeven van personen, gebeurtenissen en context. Het boek wordt geschreven door Frits van Hoorne en wordt in 2010 uitgegeven door Uitgeverij-Grafisch Buro Wiel Eijdems. De opmaak is van Bert Lochtman. De auteur stelt in het voorwoord dat het boek niet wetenschappelijk onderbouwd is en in zijn bewoordingen constaterend van aard.

De hoofdstukindeling bevat onder meer (met interne verwijzingen):

Wie waren zij? Wat was hun lot?
Het gezin van Erwin Levy
Charles Jacob van der Zijl
In Eygelshoven ondergedoken kinderen
Antisemitisme in Europa
Hitler en het Nationaal-Socialisme
Het beleid van Nederland tot 10 mei 1940
De terreur tegen Joden in Nederland
Eygelshoven, een typisch grensdorp

Een gezin in een grensdorp

Het gezin Levy-Simon vestigde zich enkele jaren voor de oorlog in Eygelshoven. Erwin dreef een stoffenhandel; Selma zorgde voor het gezin. Ook haar hoogbejaarde ouders, Gottschalk Norbert Simon en Henriette Simon-Breuer, kwamen bij hen wonen. Daarnaast bood het huis onderdak aan een nichtje, Liese Lotte Lehmann.

Het gezin maakte deel uit van de gemeenschap. Zij waren buren, bekenden, mede-inwoners. Geen vreemden, maar dorpsgenoten. Juist daarom is de constatering belangrijk dat uitsluiting zelden abrupt begint: zij groeit wanneer mensen niet langer als deel van ons worden gezien.

De inwoners (selectie) – met bronverwijzingen

Arthur Waas, geboren 6 oktober 1940. Woonachtig in Eygelshoven vanaf 18 mei 1943 op de Hoofdstraat 105. Op 10 november 1944 verhuist hij naar Kruisstraat 49 in Heerlen.
Charles Jacob van der Zijl (23 februari 1883 – 31 augustus 1942). Woont vanaf 10 mei 1927 aan de Rimburgerweg 5. Deportatiedatum: 25 augustus 1942.
Dagobert Levy (16 februari 1930 – 11 juni 1943). Adres: Laurastraat 87.
Erwin Levy (22 juni 1896 – 11 juni 1943), Laurastraat 87.
Gottschalk Norbert Simon (2 juli 1856 – 17 september 1943). Woont vanaf 18 maart 1939 aan de Laurastraat 87.
Günther Levy (29 september 1923 – 16 juli 1943), Laurastraat 87.
Henriette Simon-Breuer (12 juli 1861 – 18 mei 1943). Woont vanaf 18 maart 1939 aan de Laurastraat 87.
Liese Lotte Lehmann, geboren 9 maart 1927. Dochter van Rosa Simon, nicht van Selma Levy-Simon. Woont tussen 25 januari 1939 en een datum in 1941 in Eygelshoven. Zij vlucht dan, waarna er niets meer van haar vernomen is. Later wordt zij doodverklaard.
Manfred Levy (8 december 1920 – 21 januari 1945), Laurastraat 87.
Sara Ensel (geboren 22 september 1939). Zij duikt vanuit Rotterdam op 20 januari 1944 onder in Eygelshoven.
Selma Levy-Simon (10 februari 1897 – 11 juni 1943), Laurastraat 87.

Verder: zie ook De joden van Kerkrade.

De ontmenselijking als systeem

De vervolging van Joodse burgers was geen toevallige ontsporing, maar het gevolg van een zorgvuldig opgebouwd systeem van ontmenselijking, bureaucratisering en normalisering van onrecht. Ook Nederland – en dus ook Limburg – was daar onderdeel van.

Wanneer onrecht zich presenteert als orde, als procedure, als ‘regel’, wordt het gevaarlijk. Het maakt gewetensloos handelen mogelijk, juist omdat het zich achter formulieren, bevelen en schema’s verschuilt.

9 april 1943: vertrek vanaf station Eygelshoven

Op 9 april 1943 staat het gezin op het perron van Eygelshoven. Het zou via Maastricht richting Vught moeten gaan. Enkele vrienden nemen afscheid. Erwin deelt de stoffen uit zijn zaak uit aan buren: een laatste daad van menselijkheid in een systeem dat hem die menselijkheid ontzegt.

Sobibor, Auschwitz en het verdwijnen van een familie

De afloop mag nooit routine worden. Daarom blijven namen en data zichtbaar:

Erwin Levy – vermoord 11-06-1943 in Sobibor
Selma Levy-Simon – vermoord 11-06-1943 in Sobibor
Dagobert Levy – vermoord 11-06-1943 in Sobibor
Günther Levy – vermoord 16-07-1943 in Sobibor
Manfred Levy – vermoord 21-01-1945 in Auschwitz

De grootouders komen niet verder dan Maastricht; te ziek om verder te reizen sterven zij daar. Van Liese Lotte Lehmann wordt na haar vlucht niets meer vernomen; zij wordt later doodverklaard.

Stolpersteine Laurastraat 87

Stolpersteine Laurastraat 87 #1
STOLPERSTEINE / STRUIKELSTENEN
Tekst op deze Stolpersteine:
HIER WOONDE
ERWIN LEVY – GEBOREN 1896
SELMA LEVY-SIMON – GEBOREN 1897
DAGOBERT LEVY – GEBOREN 1930
GEDEPORTEERD 1943
VERMOORD 11-06-1943 IN SOBIBOR
MANFRED LEVY – GEBOREN 1920
GEDEPORTEERD 1943
VERMOORD 21-01-1945 IN AUSCHWITZ
GÜNTHER LEVY – GEBOREN 1923
GEDEPORTEERD 1943
VERMOORD 16-07-1943 IN SOBIBOR

De Duitse kunstenaar Gunter Demnig begon in 1997 met het leggen van de eerste Stolperstein in de Berlijnse wijk Kreuzberg. Inmiddels liggen er in vele landen Stolpersteine. Het is een herinnering aan de Holocaust in de Tweede Wereldoorlog. Een Stolperstein is een betonnen steen van 10 x 10 cm, met aan de bovenkant een messing plaatje waarin de naam, geboorte- en overlijdensdatum en de plaats van overlijden wordt gestanst. De Stolperstein wordt geplaatst in de stoep voor het voormalige woonhuis van het slachtoffer. Gunter Demnig geeft zo ieder slachtoffer een eigen monument. Zijn motto is: ‘EEN MENS IS PAS VERGETEN ALS ZIJN OF HAAR NAAM VERGETEN IS’.

Borne was de eerste plaats in Nederland waar Stolpersteine zijn gelegd (29-11-2007). Heeft u zelf meer informatie over deze locatie? Lever het aan!

Gebruikte bron(nen):
Tekst: TracesOfWar.com
Foto’s: Arjan Vrieze

Zij verdienen een eigen straatnaam

De vraag wie wij zichtbaar eren in het publieke domein, raakt aan onze waarden. Het gaat niet alleen om geschiedenis, maar om erkenning. In dat kader is het betekenisvol om – met respect – in het verleden te duiken en namen terug te geven aan onze gemeenschap.

Niet omdat anderen geen verdiensten hebben, maar omdat erkenning vaak structureel ongelijk verdeeld is. Wie nooit officieel erkenning ontvangt, blijft onzichtbaar – tenzij wij dat corrigeren.

Hieronder enkele voorbeelden uit verschillende domeinen (met interne verwijzingen waar relevant):

ANNIE EGGEN-PETERS

Mevr. Eggen, woonachtig geweest aan de Kommerveldlaan, was het eerste vrouwelijke raadslid. Ze zou 25 jaar lid van de raad blijven en is tevens wethouder geweest. Daarnaast zette zij zich lang in voor het Groene Kruis, de KAVO en de Caritas Eygelshoven, en was zij mede-oprichtster van het Socio-Projekt (Sport- en Cultuurstichting Eygelshoven). Mevr. Eggen overleed in 2007.

MIEM NICKIEN-EIJDEMS

Lid van de gemeenteraad. Langdurig (bestuurs-)lid van het St. Jozefkoor. Een verstandige vrouw met een eigen mening, waar iedereen terecht kon voor goede raad. Mevrouw Nickien overleed in 2013.

JUFFROUW ODILE MEISER

Juffrouw Odile Meiser werd in 2007 honderd jaar. Haar vader vond werk op de Laura in Eygelshoven. Later begonnen haar ouders een schoenenwinkel aan de Marktstraat. Zij behaalde in 1927 haar onderwijsbevoegdheid, werkte bij de Ursulinen te Chevremont en werd later docente aan het Clara College te Heerlen. Zij ging met pensioen in 1965.

MEVROUW Maria Sophia Leonie THEUNISSEN-BEMELMANS

In 1951 werd onder grote belangstelling herdacht dat zij 25 jaar eerder haar diploma voor vroedvrouw behaalde. Bij meer dan 4000 baby’s verleende zij eerste hulp aan moeder en kind. Mevrouw Theunissen overleed in 1964.

NEL KOSTREWA – TANTE NEL

Ongeveer 50 jaar woonachtig geweest in de Merelstraat, Hopel. In 1978 zei ze: “Ik heb hier altijd voor de mensen gezorgd. Onbetaald natuurlijk.” Mevrouw Petronella Kostrewa-De Hoogh overleed in 1986 (74 jaar).

ANNA NÖHLEN

Anna Nöhlen, vroedvrouw in Finkenrath, distantieerde zich in de jaren 30 van het Nazi-gedachtengoed en bood Joodse medeburgers onderdak. Zij bracht mensen via de grens bij de Worm in veiligheid. Na verraad in november 1939 werd zij gedeporteerd, verbleef in Ravensbrück en werd op 4 april 1942 vergast en verbrand in Bernburg/Saale. Haar verhaal raakt aan de morele kern van verzet tegen uitsluiting, ook wanneer de omgeving zwijgt.

SELMA LEVY-SIMON

En dan Selma zelf. Een paar jaar voor de oorlog kwam het gezin Levy in Eygelshoven wonen. Erwin handelde in stoffen. Het gezin bestond uit Selma en Erwin, met hun drie kinderen Manfred, Günther en Dagobert. Ook de ouders van Selma kwamen hier wonen. En een nichtje: Lieselotte.

In 1943 kregen ze het bevel te vertrekken. Op het perron van Eygelshoven nemen enkele vrienden afscheid. Erwin deelt de stoffen uit de zaak uit aan buren. Enkele maanden later is het gezin gruwelijk vermoord. Opa en oma sterven in Maastricht. Erwin en Selma worden vermoord in Sobibor. Evenals Dagobert en Günther. Manfred sterft later in Auschwitz. Van Lieselotte weten we het niet; na de oorlog is zij doodverklaard.

Waarom dit verhaal nú verteld moet worden

De Kamer van Sociale Waarden gelooft dat geschiedenis geen afgesloten hoofdstuk is. Zij leeft voort in instituties, in taal, in beleid en in omgangsvormen. De verhalen van Erwin en Selma Levy-Simon raken aan kernwaarden:

Menselijke waardigheid
Bescherming van minderheden
Morele verantwoordelijkheid van de gemeenschap
Waakzaamheid tegenover systeemdenken zonder menselijkheid

Herdenken zonder deze vertaalslag is onvoldoende.

Aanvullende documentatie en artikelen (interne links)

Vorige Bericht | Volgende Bericht

Laten we impact maken

Neem contact op en ontdek hoe we samen projecten kunnen realiseren die sociale waarden versterken.

Bezoek ons: Laurastraat 87, 6471JJ Eygelshoven
Stuur ons een e-mail: info@dekvsw.nl
Bel ons: +31 06 53 44 50 54