De realiteit genaamd, de Waarden gedreven Samenleving.

Het label ‘futuristisch’ dat soms aan het idee van een waarde-economie of -samenleving wordt gehangen, kan dienen als een soort excuus om niet actief te streven naar verandering. Het idee dat dergelijke concepten alleen in een verre toekomst haalbaar zijn, maakt het gemakkelijker voor mensen om zich te verschuilen achter het status-quo en niet de uitdagingen van het huidige economische en sociale systeem aan te gaan.

Een samenleving die gebaseerd is op waarden als liefde, samenwerking en zorg, in plaats van primair op financiële winst, stelt andere prioriteiten en maakt ethische overwegingen belangrijker dan economische. Dit zou in theorie leiden tot een meer holistische benadering van welzijn en succes, die niet alleen economisch maar ook sociaal en emotioneel is.

Hoewel het waar is dat het implementeren van deze waarden in de structuur van een samenleving een ingrijpende verandering vereist en niet over een nacht ijs gaat, is het allerminst onmogelijk of puur iets voor toekomstige generaties. Er zijn al gemeenschappen en organisaties die modellen van waarde-gedreven samenwerking en economie verkennen en implementeren. Deze initiatieven tonen aan dat een dergelijke transformatie wel degelijk haalbaar is, zelfs op kortere termijn.

Bovendien toont geschiedenis herhaaldelijk aan dat grote maatschappelijke veranderingen vaak beginnen met ideeën die aanvankelijk als utopisch of futuristisch worden beschouwd. Het is dus belangrijk om het idee van een waarde-economie niet af te doen als iets dat alleen voor toekomstige generaties is weggelegd, maar als een haalbaar doel dat actieve inspanning en toewijding vereist van huidige generaties.

Het verschuiven van een op geld gebaseerde samenleving naar een waarde-gedreven samenleving vraagt om moed, innovatie, en bovenal, een collectieve wil om de huidige normen te herzien en te herstructureren. Dit kan beginnen met onderwijs en beleid dat gericht is op het cultiveren van deze waarden vanaf jonge leeftijd, evenals het creëren van economische en sociale structuren die ethisch handelen ondersteunen en belonen.

Er zijn verschillende economische en sociale structuren die ethisch handelen ondersteunen en belonen. Deze structuren richten zich op waarden als samenwerking, duurzaamheid, sociale gelijkheid en solidariteit in plaats van puur winstmaximalisatie. Hier zijn enkele voorbeelden:

1. Coöperaties

Wat het is: Een coöperatie is een organisatievorm waarbij leden gezamenlijk eigenaar zijn en de organisatie democratisch beheren. Winst wordt herverdeeld onder de leden of opnieuw geïnvesteerd in de gemeenschap.

Ethisch aspect: Coöperaties belonen samenwerking en gelijkheid. Iedereen heeft een gelijke stem in de besluitvorming, ongeacht de inbreng van kapitaal, en de focus ligt vaak op het welzijn van de leden en de gemeenschap in plaats van maximale winst.

Voorbeeld: Mondragon Corporation in Spanje is een van de grootste coöperaties ter wereld en is gebaseerd op de principes van samenwerking, solidariteit en gedeelde verantwoordelijkheid.

2. Sociale ondernemingen

Wat het is: Sociale ondernemingen hebben als hoofddoel maatschappelijke of ecologische problemen op te lossen in plaats van winst te maximaliseren. Winst wordt herbelegd in de missie van de organisatie.

Ethisch aspect: Sociale ondernemingen belonen ethisch handelen door zich te richten op het creëren van positieve maatschappelijke impact, zoals het bieden van werk aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of het bijdragen aan milieubehoud.

Voorbeeld: Tony’s Chocolonely streeft naar een 100% slaafvrije chocoladeketen en gebruikt haar winst om mensenrechten in de cacao-industrie te verbeteren.

3. Commons-based economie

Wat het is: Dit is een economisch model waarin gemeenschappelijke hulpbronnen zoals land, water, of informatie collectief beheerd worden door de gemeenschap. Gebruikers hebben directe verantwoordelijkheid voor het beheer van deze hulpbronnen, en winst wordt gedeeld op basis van behoefte.

Ethisch aspect: Het beheer van de commons is gericht op duurzaamheid en lange termijn welzijn van de gemeenschap en toekomstige generaties, in plaats van uitputting van hulpbronnen voor korte termijn winst.

Voorbeeld: Gemeenschappelijk beheerde bossen in Nepal waar lokale gemeenschappen het beheer over natuurlijke hulpbronnen op zich nemen, met respect voor ecologie en gedeelde opbrengsten.

4. Fair Trade netwerken

Wat het is: Fair Trade garandeert dat producenten in ontwikkelingslanden eerlijke prijzen krijgen voor hun producten, wat hen in staat stelt om hun levensstandaard te verbeteren en duurzame productiemethoden te gebruiken.

Ethisch aspect: Fair Trade zorgt ervoor dat ethische handel wordt beloond door het betalen van eerlijke prijzen, respect voor arbeidsrechten, en de bevordering van milieuvriendelijke praktijken.

Voorbeeld: Fairtrade International, dat keurmerken afgeeft voor producten die onder eerlijke arbeidsomstandigheden zijn geproduceerd, zoals koffie, chocolade en kleding.

5. Basisinkomen

Wat het is: Basisinkomen is een systeem waarin elke burger regelmatig een gegarandeerd bedrag ontvangt, ongeacht inkomen of werk. Dit bedrag is bedoeld om in de basisbehoeften te voorzien.

Ethisch aspect: Basisinkomen bevordert ethisch handelen door het verminderen van financiële stress en ongelijkheid, waardoor mensen meer vrijheid hebben om zinvol werk te doen zonder puur gedreven te worden door economische overleving.

Voorbeeld: Finland experimenteerde met basisinkomen voor werklozen, waarbij de deelnemers meer welzijn rapporteerden en de druk om banen te accepteren die tegen hun waarden ingingen, verminderde.

6. Lokale en circulaire economieën

Wat het is: Lokale economieën richten zich op het bevorderen van handel en productie binnen de gemeenschap, terwijl circulaire economieën gericht zijn op het minimaliseren van afval door hergebruik, reparatie en recycling.

Ethisch aspect: Deze systemen ondersteunen ethisch handelen door de ecologische voetafdruk te verkleinen en de veerkracht van lokale gemeenschappen te vergroten. Mensen worden beloond voor duurzame productie- en consumptiepatronen.

Voorbeeld: De stad Amsterdam heeft een circulair beleid waarbij afval wordt gezien als een grondstof, en lokaal geproduceerde goederen de voorkeur krijgen.

7. Participatie- en zorgmodellen in de zorg

Wat het is: In participatieve zorgmodellen worden patiënten en zorgverleners als gelijkwaardige partners gezien. Dit model legt de nadruk op samenwerking en wederzijds respect in de besluitvorming over zorg.

Ethisch aspect: Door de nadruk te leggen op de behoeften en waardigheid van de patiënt in plaats van op financiële efficiëntie, bevordert dit model ethische zorg.

Voorbeeld: Buurtzorg in Nederland, een zelfsturende organisatie die kleinschalige zorgteams gebruikt om zorg op maat te leveren, waarbij de focus ligt op menselijke waardigheid en samenwerking.

8. B Corporations (B Corps)

Wat het is: B Corporations zijn bedrijven die gecertificeerd zijn om aan strenge normen van sociale en milieuprestaties, verantwoordingsplicht en transparantie te voldoen.

Ethisch aspect: B Corps streven ernaar om ethische waarden zoals duurzaamheid en sociale rechtvaardigheid te verankeren in hun bedrijfsmodel. Ze meten hun succes niet alleen aan winst, maar ook aan de positieve impact die ze creëren.

Voorbeeld: Patagonia is een bekend B Corp-bedrijf dat ethisch ondernemen bevordert door milieuvriendelijke productieprocessen en het ondersteunen van milieubehoud.

9. Tijdbanken

Wat het is: Tijdbanken zijn netwerken waarin mensen tijd uitwisselen in plaats van geld. Voor elke dienst die iemand verleent, verdienen ze tijd die ze kunnen besteden aan het ontvangen van een dienst van iemand anders in het netwerk.

Ethisch aspect: Tijdbanken belonen samenwerking en solidariteit door mensen aan te moedigen diensten te verlenen op basis van hun vaardigheden, zonder dat geld nodig is, waardoor gelijkwaardigheid en wederkerigheid centraal staan.

Voorbeeld: Timebanking UK, een netwerk van tijdbanken die gemeenschappen opbouwen door mensen met verschillende vaardigheden samen te brengen.

Deze structuren tonen aan dat het mogelijk is om economische en sociale systemen te ontwerpen die ethisch handelen ondersteunen en belonen, waardoor samenlevingen kunnen functioneren op basis van waarden zoals samenwerking, zorg en duurzaamheid. Het zijn belangrijke stappen richting een wereld waarin een waardegedreven samenleving haalbaar is, en niet slechts een futuristische droom.

De maatschappelijke BV.

De Maatschappelijke BV (BVm) is een nieuwe rechtsvorm in Nederland die speciaal is ontworpen voor bedrijven die zich richten op maatschappelijke doelen in plaats van op winstmaximalisatie. De BVm staat voor Besloten Vennootschap met een maatschappelijke missie en biedt een juridisch kader voor bedrijven die een positieve bijdrage willen leveren aan de samenleving en daarbij winst zien als een middel, niet als een doel.

Kernprincipes van de Maatschappelijke BV:

1. Maatschappelijke missie voorop: Bij een BVm is de maatschappelijke missie verankerd in de statuten van het bedrijf. Dit betekent dat de onderneming primair gericht is op het bevorderen van een maatschappelijk doel, zoals duurzaamheid, sociale inclusie, of zorg voor kwetsbare groepen. Winst is hierbij ondergeschikt aan het maatschappelijke belang.
2. Beperkte winstuitkering: Hoewel een BVm winst mag maken, wordt de uitkering van winst aan aandeelhouders beperkt. Een groot deel van de winst moet herinvesteerd worden in de missie van de onderneming, zodat de maatschappelijke impact gewaarborgd blijft.
3. Verantwoording en transparantie: BVm’s zijn verplicht om open te zijn over hun maatschappelijke doelen en de manier waarop ze deze realiseren. Ze moeten regelmatig rapporteren over hun maatschappelijke impact, zodat ze ter verantwoording kunnen worden geroepen door stakeholders en de bredere samenleving.
4. Juridische structuur: Qua structuur lijkt de BVm op een gewone BV, maar de focus op maatschappelijke impact, de beperkingen op winstuitkering, en de verantwoording die het moet afleggen, maken het een uniek type bedrijf.

Maatschappelijke BV en Community-Based Partnerships:

De BVm sluit goed aan bij het idee van community-based partnerships. Dit zijn samenwerkingsverbanden tussen bedrijven, non-profitorganisaties, lokale gemeenschappen, en overheden die gericht zijn op het aanpakken van maatschappelijke uitdagingen op lokaal of regionaal niveau. De focus ligt hierbij op samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling en het welzijn van de gemeenschap, in plaats van het behalen van winst.

Hoe de Maatschappelijke BV past binnen community-based partnerships:

1. Gezamenlijke maatschappelijke doelen: Net als community-based partnerships zet de BVm de maatschappij en haar welzijn voorop. De missie van de BVm is altijd gericht op het bevorderen van een gemeenschappelijk goed, wat perfect aansluit bij de doelen van zulke samenwerkingen.
2. Lange termijn impact: Community-based partnerships richten zich vaak op duurzame oplossingen voor maatschappelijke problemen. De BVm, met haar focus op herinvestering in de missie en beperkte winstuitkering, is bij uitstek geschikt om op lange termijn een positieve impact te maken, wat essentieel is voor het succes van deze samenwerkingen.
3. Betrokkenheid van meerdere stakeholders: Bij community-based partnerships worden meerdere belanghebbenden betrokken, zoals burgers, lokale overheden en maatschappelijke organisaties. Een BVm kan in dit netwerk fungeren als een betrouwbare partner die zich inzet voor de maatschappelijke missie en transparant is over haar acties en resultaten. Dit versterkt de samenwerking en het vertrouwen binnen de community.
4. Ethisch handelen: De Maatschappelijke BV heeft als kernwaarde ethisch handelen, iets wat cruciaal is binnen community-based partnerships. Deze samenwerkingsverbanden zijn vaak gebaseerd op vertrouwen en gedeelde waarden, waarbij economische groei wordt gezien als een middel om maatschappelijke doelen te bereiken. De BVm vormt dus een betrouwbare entiteit binnen dergelijke netwerken.
5. Versterken van lokale economieën: Community-based partnerships richten zich vaak op het versterken van lokale gemeenschappen en economieën door initiatieven die lokaal welzijn bevorderen. BVm’s kunnen hier direct aan bijdragen door te focussen op lokaal relevante sociale of milieukwesties en door lokaal werkgelegenheid te creëren, waardoor gemeenschappen sterker en veerkrachtiger worden.

Voorbeeld van de BVm in een community-based partnership:

Stel je een lokale gemeenschap voor waar een Maatschappelijke BV is opgericht om duurzame landbouw te promoten en de lokale voedselvoorziening te verbeteren. Deze BVm werkt samen met lokale boeren, non-profitorganisaties en de gemeente om ecologisch verantwoorde landbouwmethoden te introduceren, werkgelegenheid te creëren en voedselonzekerheid te bestrijden. Hoewel de BVm winst maakt, wordt het grootste deel van de winst herinvesteerd in het opzetten van nieuwe projecten of educatieve programma’s voor boeren.

In zo’n geval werkt de BVm als een stabiele, transparante partner die een langdurige maatschappelijke impact kan garanderen, terwijl ze samen met andere belanghebbenden het welzijn van de gemeenschap bevordert.

Conclusie:

De Maatschappelijke BV vormt een ideale juridische structuur voor bedrijven die zich willen inzetten voor maatschappelijke doelen en zich willen verbinden aan community-based partnerships. Door winst niet centraal te stellen, maar als een middel om de maatschappelijke missie te ondersteunen, kunnen BVm’s actief bijdragen aan een duurzamer, rechtvaardiger en inclusiever economisch systeem dat de waarden van samenwerking en zorg omarmt.

📚 Bronnen en Referenties

Wetenschappelijke bronnen:

1. Bulder, E. (2024). Small-scale community-based care initiatives in the Netherlands. In Inclusive localities: perspectives on local social policies and practices (pp. 65–79). Verlag Barbara Budrich. Link
2. Schuyt, T. (2022). Community Foundations in the Netherlands. European Community Foundation Initiative. PDF
3. Meier, S., Bertelmann, L., & Wissenbach, L. (Eds.). (2024). Inclusive localities: perspectives on local social policies and practices. Verlag Barbara Budrich. Hanze University of Applied Sciences
4. Justice & Peace Netherlands. (2022). Samen Hier: Community sponsorship of resettled refugees in Dutch municipalities. PDF
5. LSA Bewoners. (2022). A Guide to Community Foundations in the Netherlands. PDFE

Media bronnen:

1. The Guardian. (2024). Walking the Netherlands’ new long-distance Salt Path. Link
2. The Guardian. (2024). ‘You have to find your own recipe’: Dutch suburb where residents must grow food on at least half of their property. Link
3. The Guardian. (2024). ‘People always gossiped about our sleeping arrangements!’: How 100 people share a happy home in the Netherlands. Link
4. Washington Post. (2021). In Amsterdam, a community of floating homes shows the world how to live alongside nature. Link
5. De Kamer van Sociale Waarden. (z.d.). Manifest voor een Waardevolle Samenleving. Link

Juridische bronnen:

1. Onderneming.nl. (z.d.). De Maatschappelijke BV (BVm). Link
2. Russell Advocaten. (2022). BVm: de maatschappelijke bv. Link
3. Social Impact Factory. (2020). Vijf vragen over de aparte rechtsvorm voor sociale ondernemers (de BVm). Link
4. De Kempenaer Advocaten. (2020). Een nieuwe ondernemingsvorm voor maatschappelijke ondernemingen: BVm. Link
5. Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie. (2020). Nieuwe ondernemingsvorm: de maatschappelijke bv. Link