Door Stichting De Kamer van Sociale Waarden – mei 2025

Iedereen heeft een rol in tijden van crisis. Toch wordt die rol voor de burger pas beschikbaar gesteld als het systeem daar ruimte voor maakt. CIV-RAMP wil dat veranderen.

1. De context: paraatstelling zonder participatie

Nederland maakt zich op voor een nieuwe fase van militaire paraatheid. Onder de vlag van het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD) breiden infrastructuren van Defensie zich uit door het hele land – oefenterreinen, distributieknooppunten, opslaglocaties, luchtruimroutes. Wat echter ontbreekt, is een evenredige uitbreiding van de burgerparticipatie in dit proces.

In Zuid-Limburg, en specifiek rondom Kerkrade, is de situatie nijpend. De clustering van strategische NAVO-objecten – zoals JFC HQ Brunssum, APS-E Eygelshoven en de AWACS-basis in Teveren – maakt deze regio strategisch en kwetsbaar. Toch blijven lokale overheden in afwachting. Rampenplannen zijn verouderd, burgers niet betrokken, en maatschappelijke initiatieven botsen op procedurele blokkades.

2. De centrale paradox: participatie verplicht, maar niet gefaciliteerd

Het NPRD-participatieplan benoemt gemeenten als medeoverheden, met plicht tot participatie, communicatie en gebiedsvisies. De Omgevingswet bevestigt deze plicht juridisch. Toch zien wij dat gemeenten zich terugtrekken achter formele grenzen: men wacht tot Defensie belt, in plaats van proactief beleid te formuleren.

Een voorbeeld: het initiatief CIV-RAMP, ontwikkeld door Stichting De Kamer van Sociale Waarden, biedt een participatieplatform en educatief programma voor burgerparaatheid. De gemeente Kerkrade kreeg een concreet voorstel, een risicoanalyse en een aanbod voor samenwerking. Tot op heden is inhoudelijke bespreking uitgebleven, omdat het “nog niet op de raadsagenda staat.”

Dat betekent feitelijk: de burger moet wachten op de beleidsmachine, zelfs bij dreiging van crisis.

3. De rol van gemeenten: regieherstel bij de basis

Gemeenten bezitten wel degelijk de bevoegdheid én verantwoordelijkheid om:

• het gemeentelijk rampenplan te actualiseren met nieuwe (militaire) scenario’s;
• participatiebudgetten te besteden aan preventie en educatie;
• burgerinitiatieven zoals CIV-RAMP te erkennen en faciliteren als co-partner.

In plaats van toeschouwer te blijven, kan de gemeente weer regisseur worden van lokale veiligheid, draagvlak en veerkracht.

4. De oproep: erken de samenleving als bondgenoot

Rampenparaatheid is geen exclusieve taak van Defensie of Veiligheidsregio’s. Het is een maatschappelijk weefsel van wederzijdse betrokkenheid, vertrouwen en competentie.

Elke wijk heeft een verpleegkundige, een timmerman, een EHBO’er, een leraar, een vertaler, een communicatiemedewerker. Elk van hen kan meedoen – mits ze erkend, voorbereid en verbonden worden.

CIV-RAMP biedt daarvoor de structuur: van scenario-oefeningen tot privacyvriendelijke apps, van burgerpanels tot communicatieformats. Alles is beschikbaar. Wat nu nodig is: bestuurlijke moed en publieke verbeelding.

5. Slotadvies: zet vandaag de eerste stap

Wij roepen gemeenten – en specifiek Kerkrade – op om:

• Het initiatief CIV-RAMP formeel te agenderen als samenwerkingsvoorstel;
• De eigen participatieverantwoordelijkheid te hernemen binnen het NPRD;
• Burgers niet als risicogroep, maar als samenwerkingspartner te zien.

Want in elke ramp blijkt keer op keer: het is de burger die als eerste handelt. De overheid mag dan niet de laatste zijn die meedoet.

Meer informatie

CIV-RAMP is een initiatief van Stichting De Kamer van Sociale Waarden.
Contact: Alexander Groenheide

info@dekvsw.nl – 06 53 44 50 54
www.dekvsw.nl/CIV-RAMP