
In een tijd waarin maatschappelijke innovatie, zelforganisatie en digitale autonomie steeds belangrijker worden, lijkt het Nederlandse notariaat vast te houden aan verouderde modellen. Wat gebeurt er als een stichting haar statuten wil afstemmen op de toekomst — en de notaris weigert om mee te denken? Stichting De Kamer van Sociale Waarden kreeg daar mee te maken, en besloot het juridisch en inhoudelijk anders aan te pakken.
Inleiding Bij de oprichting van Stichting De Kamer van Sociale Waarden kwamen wij tot een opmerkelijke conclusie: de notariële praktijk in Nederland lijkt gericht op standaardisatie, terwijl de wet ruimte biedt voor maatwerk, visie en maatschappelijke innovatie. De notaris wordt geacht niet alleen te toetsen, maar ook inhoudelijk te begeleiden. Toch bleek dat wij met onze zorgvuldig onderbouwde statuten — voorzien van juridische toetsing, governance-afspraken en maatschappelijke visie — niet werden gehoord. Dit blogbericht werpt licht op de onderzoeken die een notaris wél zou kunnen (en moeten) uitvoeren om innovatieve stichtingsstatuten te beoordelen, in plaats van ze zonder motivering te verwerpen.
1. Toetsing aan het Burgerlijk Wetboek (Boek 2 BW) ( klik op het driehoekje om meer details te tonen)
1. Toetsing aan het Burgerlijk Wetboek (Boek 2 BW)
Het Nederlandse Burgerlijk Wetboek (Boek 2, Titel 6: Rechtspersonen) vormt het juridisch fundament voor de oprichting van een stichting. Artikel 2:285 BW stelt:
- Een stichting is een rechtspersoon zonder leden;
- De stichting wordt bij notariële akte opgericht;
- Het doel moet ideîl of sociaal van aard zijn en geen winstverdeling nastreven.
Onze informele statuten zijn inhoudelijk in lijn met deze wettelijke bepalingen. Hieronder volgt een diepere toets per onderdeel.
✅ Doelstelling (Artikel 2 van de statuten)
Toetsingseis: Sluit de doelomschrijving aan bij de wettelijke eis van een ideîl of sociaal doel zonder winstoogmerk?
Bevinding: De stichting heeft tot doel om als kennis- en samenwerkingsplatform voor competentiegerichte samenwerking te fungeren, met nadruk op kennisdeling, participatie en zelfbeschikking. De werking strekt zich uit tot maatschappelijke domeinen als onderwijs, zorg, sociale netwerken en coöperaties.
✅ Deze formulering voldoet volledig aan de eisen van artikel 2:285 BW en sluit nauw aan bij maatschappelijke en ideële doelen.
Pluspunt: Het expliciet opnemen van kernwaarden zoals liefde, samenwerking en zorg, evenals de inzet op self-sovereign identity (SSI), versterkt de maatschappelijke legitimiteit van het statutaire doel.
✅ Bestuursstructuur (Artikel 4)
Toetsingseis: Is de samenstelling van het bestuur in lijn met artikel 2:291 BW?
Bevinding: De statuten voorzien in een bestuur bestaande uit minimaal drie en maximaal twaalf leden, met een tijdelijke mogelijkheid tot eenhoofdig bestuur van maximaal één jaar (verlengbaar met motivering).
✅ Deze constructie is wettelijk toelaatbaar, mits de verlenging controleerbaar en onderbouwd is. De statuten bieden ruimte voor verantwoording in het beleidsplan.
Advies voor de notaris: Beoordeel of de motiveringsplicht juridisch helder genoeg is geformuleerd en geef zo nodig suggesties voor aanscherping, in plaats van de constructie geheel af te wijzen.
✅ Statutenwijziging en Ontbinding (Artikelen 9 en 10)
Toetsingseis: Zijn de bepalingen inzake wijziging en ontbinding conform artikel 2:293 BW en 2:19 BW?
Bevinding:
- De statuten geven het bestuur de bevoegdheid tot wijziging, met extra zorgplicht bij fundamentele aanpassingen.
- Bij ontbinding wordt het vermogen bestemd voor een ANBI of soortgelijke maatschappelijke instelling.
✅ Deze bepalingen zijn rechtsgeldig en zorgvuldig verwoord.
Wat had een notaris kunnen doen?
In plaats van afwijzen zonder inhoudelijke argumentatie, had de notaris de volgende toetsen kunnen uitvoeren:
- Is de gebruikte terminologie (zoals SSI en privacy by design) juridisch werkbaar?
- Sluit de structuur aan bij het karakter van een stichting?
- Zijn de governancebepalingen uitvoerbaar en in lijn met recht en praktijk?
Kortom: toets, denk mee, en begeleid. Dát is wat past bij het ambt van de notaris.
Conclusie
De informele statuten van Stichting De Kamer van Sociale Waarden voldoen inhoudelijk aan Boek 2 BW. De stichting is ideîl, toekomstgericht en juridisch doordacht. De weigering van een notaris om dit op inhoudelijke gronden te beoordelen, wijst op een systeem dat eerder standaardisering dan rechtsontwikkeling bevordert.
Wij hopen dat deze analyse bijdraagt aan een bredere discussie over de ruimte voor maatschappelijke innovatie binnen het stichtingenrecht.
De wet (artikel 2:285 e.v. BW) geeft stichtingen de ruimte om een maatschappelijk doel na te streven zonder winstoogmerk. Een notaris dient te beoordelen:
- Past de doelstelling binnen artikel 2:285 BW?
- Zijn bestuursstructuur, wijziging van statuten, en ontbinding correct opgenomen?
Bron: Burgerlijk Wetboek Boek 2 – Rechtspersonenrecht, Afdeling 6, Artikelen 285 t/m 304.
2. Beoordeling van juridische formuleringen op uitvoerbaarheid ( klik op het driehoekje om meer details te tonen)
Juridische Beoordeling van Formuleringen op Uitvoerbaarheid in de Statuten van De Kamer van Sociale Waarden
Inleiding In moderne stichtingen worden steeds vaker innovatieve begrippen gebruikt die aansluiten bij digitale autonomie en maatschappelijke transitie. Stichting De Kamer van Sociale Waarden doet dit met termen als self-sovereign identity (SSI), privacy by design, waardegedreven samenleving en participatief platform. Hoewel deze begrippen inhoudelijk relevant zijn, rijst de vraag: zijn ze ook juridisch uitvoerbaar? In deze analyse toetsen we de gebruikte formuleringen in de informele statuten op juridische uitlegbaarheid en toepasbaarheid.
2. Beoordeling van juridische formuleringen op uitvoerbaarheid
De gebruikte termen komen voornamelijk voor in Artikel 6 – Digitale Structuren en Privacy. Hierin staat onder meer dat de stichting:
- gebruik maakt van privacy by design en self-sovereign identity;
- een participatief platform faciliteert;
- en geleidelijk overgaat naar een digitale infrastructuur waarin autonomie centraal staat.
✅ Zijn deze termen rechtszeker?
Privacy by design is vastgelegd in Artikel 25 van de AVG (EU 2016/679) en wordt als juridisch erkend principe beschouwd. Het betekent dat gegevensbescherming vanaf het begin moet worden meegenomen in het ontwerp van processen en systemen. ➡️ Juridisch volledig uitlegbaar, mits correct geïmplementeerd.
Self-sovereign identity (SSI) is een nieuw en opkomend begrip in digitale identiteitsarchitecturen. Hoewel het (nog) niet expliciet voorkomt in Nederlandse wetgeving, sluit het aan bij Europese ontwikkelingen rond decentrale identiteitssystemen (o.a. via eIDAS 2.0 en European Digital Identity Framework). ➡️ Juridisch (nog) niet verankerd, maar uitlegbaar als beleidsvisie of richtinggevend principe.
Participatief platform is geen juridisch vastgestelde term, maar is inhoudelijk uitlegbaar binnen het bestuursrecht of governance-discours: het kan verwijzen naar een gestructureerde vorm van betrokkenheid van stakeholders bij beleidsontwikkeling. ➡️ Afhankelijk van context, maar juridisch niet problematisch zolang de verplichtingen correct zijn afgebakend.
✅ Zijn de bedoelingen helder verwoord?
De statuten van De Kamer van Sociale Waarden beschrijven:
- dat het om een gefaseerde invoering gaat (artikel 6.3 en 6.4);
- dat er ruimte is voor tijdelijke samenwerking met niet-privacy-by-design systemen;
- dat evaluatie jaarlijks plaatsvindt en participatie gestructureerd wordt georganiseerd (artikel 6.5 en 6.6).
➡️ Deze formuleringen bieden voldoende context voor uitvoering en zijn begrijpelijk voor derden.
✅ Kan een notaris juridische vertaalslagen bieden?
Een professionele notaris kan en zou het volgende kunnen doen:
- Begrippen als SSI inleiden met een verwijzing naar “nieuwe vormen van digitale identiteitsverificatie, waaronder self-sovereign identity, in lijn met toekomstige regelgeving”.
- Privacy by design koppelen aan Artikel 25 AVG.
- Participatie uitleggen als “actieve betrokkenheid van stakeholders bij beleidsvorming via een daartoe opgezet overlegplatform”.
➡️ Deze vertaalslagen maken de formuleringen juridisch eenduidiger zonder de visie van de oprichter te verliezen.
Conclusie
De statutaire formuleringen van De Kamer van Sociale Waarden zijn juridisch uitvoerbaar en uitlegbaar, mits zij correct worden geïnterpreteerd en zonodig aangevuld met begeleidende beleidsdocumenten of toelichtingen. Een notaris zou zich niet moeten beperken tot het afwijzen van moderne termen, maar actief moeten bijdragen aan het juridisch vertalen van maatschappelijke innovatie.
In onze statuten gebruiken we moderne begrippen als self-sovereign identity en privacy by design. De vraag is niet of deze termen gebruikelijk zijn, maar of ze juridisch uitvoerbaar en uitlegbaar zijn. Een goede notaris:
- analyseert of de formuleringen rechtszekerheid bieden,
- toetst of bedoelingen helder verwoord zijn,
- en biedt zo nodig juridische vertaalslagen aan.
Bron: Europese Commissie (2018). “Data Protection by Design and by Default under GDPR“; Artikel 25 AVG.
3. Samenhang met de AVG ( klik op het driehoekje om meer details te tonen)
Toetsing van de Samenhang tussen de Statuten van Stichting De Kamer van Sociale Waarden en de AVG
Inleiding In het digitale tijdperk is de bescherming van persoonsgegevens niet slechts een beleidskeuze, maar een juridische verplichting. Stichting De Kamer van Sociale Waarden legt in haar statuten de nadruk op privacy by design en self-sovereign identity (SSI), principes die nauw verbonden zijn met de Europese Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). In deze analyse onderzoeken we in hoeverre de statuten AVG-proof zijn en welke rol een notaris hierin zou moeten vervullen.
3. Samenhang met de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming)
De AVG (EU 2016/679) stelt dat organisaties die persoonsgegevens verwerken, verplicht zijn om technische en organisatorische maatregelen te nemen ter bescherming van deze gegevens. Artikel 25 AVG introduceert het principe van privacy by design and by default, waarmee gegevensbescherming al bij het ontwerp van systemen moet zijn geïntegreerd.
✅ Wordt privacy by design correct toegepast in de statuten?
In Artikel 6 van de informele statuten is vastgelegd:
- Dat de stichting werkt volgens het principe van privacy by design;
- Dat deze aanpak van toepassing is op projecten, samenwerkingsverbanden en governance-structuren;
- Dat een transitiepad wordt gevolgd waarin tijdelijke uitzonderingen zijn toegestaan onder voorwaarden.
Beoordeling: Deze formulering voldoet inhoudelijk aan artikel 25 AVG. De stichting neemt proactief maatregelen en beschouwt privacy als basisvoorwaarde bij ontwerp en uitvoering. De vermelding dat privacy by design wordt toegepast op samenwerkingen én op systeemarchitectuur toont een diepgaande integratie.
✅ Is de rol van de stichting als verwerkingsverantwoordelijke gedekt?
Hoewel de term verwerkingsverantwoordelijke niet letterlijk in de statuten voorkomt, blijkt uit de context dat de stichting:
- Autonoom doelen en middelen voor gegevensverwerking bepaalt (bijv. in het opzetten van een digitaal platform);
- Deelneemt aan samenwerkingen waarbij zij verantwoordelijk is voor databeheerstructuren;
- Beleidsmatig invulling geeft aan gegevensbescherming, via werkgroepen en jaarlijkse evaluaties (zie Artikel 6.4 en 6.6).
Beoordeling: Deze elementen wijzen erop dat de stichting functioneert als verwerkingsverantwoordelijke in de zin van artikel 4 lid 7 AVG. Voor volledige juridische dekking zou een notaris of juridisch adviseur kunnen aanbevelen om deze rol expliciet te benoemen in een aanvullend privacyreglement of beleidsdocument.
Rol van de notaris
Een notaris die statuten beoordeelt waarin verwerking van persoonsgegevens wordt genoemd, dient:
- Te toetsen of privacy by design niet alleen wordt genoemd, maar ook in de structuur is ingebed;
- Te signaleren of de stichting als verwerkingsverantwoordelijke functioneert en of deze rol juridisch verankerd is;
- Te adviseren over de noodzaak van een aanvullende verwerkingsovereenkomst of privacyreglement.
In het geval van Stichting De Kamer van Sociale Waarden zijn alle inhoudelijke bouwstenen aanwezig, maar wordt verwacht dat een notaris deze meedenkt en verfijnt, in plaats van afwijst op basis van onbekendheid met het onderwerp.
Bron: Algemene Verordening Gegevensbescherming (EU 2016/679), Artikel 25, Artikel 4 lid 7.
Conclusie
De statuten van De Kamer van Sociale Waarden zijn AVG-conform in intentie en opzet. Privacy by design is integraal opgenomen en de verantwoordelijkheidsstructuur sluit aan bij de definitie van verwerkingsverantwoordelijke. De notaris heeft hier een inhoudelijke toetsende en begeleidende taak. Passief afwijzen belemmert niet alleen innovatie, maar miskent ook de juridische potentie van nieuwe maatschappelijke modellen.
Als een stichting privacygevoelige technologieën of identiteitsbeheer toepast, moet dit AVG-proof zijn. Een notaris zou moeten nagaan:
- Wordt artikel 25 AVG (privacy by design) correct toegepast?
- Is de rol van de stichting als verwerkingsverantwoordelijke juridisch ingedekt?
Bron: Algemene Verordening Gegevensbescherming (EU 2016/679), Artikel 25.
4. Controle op interne consistentie ( klik op het driehoekje om meer details te tonen)
Interne Consistentie van de Statuten van Stichting De Kamer van Sociale Waarden – Juridische Beoordeling
Inleiding Bij het opstellen van statuten is het niet alleen van belang dat de afzonderlijke bepalingen wettelijk zijn toegestaan, maar ook dat zij intern consistent zijn: logisch op elkaar afgestemd, helder geformuleerd en zonder onderlinge tegenstrijdigheden. In dit document analyseren we de informele statuten van Stichting De Kamer van Sociale Waarden op die interne samenhang.
4. Controle op interne consistentie
Een notaris heeft de taak om bij het opmaken of beoordelen van statuten na te gaan of:
- bepalingen niet met elkaar botsen;
- terminologie en systematiek door het hele document uniform zijn;
- rollen, verantwoordelijkheden en procedures logisch op elkaar volgen.
De statuten van Stichting De Kamer van Sociale Waarden zijn in dit opzicht zorgvuldig opgebouwd. Toch is het juist op dit punt dat de rol van de notaris van grote waarde kan zijn. We lichten hier enkele cruciale onderdelen toe.
✅ Tijdelijk eenhoofdig bestuur: duidelijk begrensd?
In Artikel 4 staat dat de stichting geleid wordt door een bestuur van minimaal drie en maximaal twaalf leden. Totdat dit aantal bereikt is, mag de stichting functioneren onder een tijdelijk eenhoofdig bestuur, met een termijn van maximaal één jaar, verlengbaar onder voorwaarde van een gemotiveerde toelichting.
Beoordeling:
- De tijdelijkheid is expliciet vermeld.
- De verlenging is gekoppeld aan een inhoudelijke motivering en verslaglegging.
- Er is een duidelijke route naar uitbreiding van het bestuur ingebouwd.
✅ Deze constructie is helder en verdedigbaar. Een notaris zou enkel moeten adviseren over hoe de motivering juridisch toetsbaar en controleerbaar kan worden vastgelegd (bijvoorbeeld via notulen of bijlage aan het beleidsdocument).
✅ Afstemming tussen termijnen, procedures en bevoegdheden
De statuten kennen diverse termijnen:
- Evaluatie van het beleidsdocument: jaarlijks (Artikel 6.6);
- Overgangsfase naar digitale infrastructuur: gefaseerd (Artikel 6.4);
- Bestuurssamenstelling: binnen een jaar uitbreidbaar (Artikel 4);
- Vergoedingsbepalingen: in redelijke verhouding (Artikel 8).
Beoordeling: Deze termijnen zijn:
- Functioneel afgestemd op de groeifase van de stichting;
- Niet met elkaar in conflict;
- Goed te verantwoorden op basis van de missie van de stichting (transitiefase, waardegedreven ontwikkeling).
De bevoegdheden van het bestuur – van beleidsvorming tot oprichting van samenwerkingsverbanden – zijn logisch gekoppeld aan deze termijnen.
✅ Dit duidt op een sterke onderlinge samenhang en goede planning.
✅ Terminologie en systeem
De gebruikte termen zoals beleidsdocument, verwerkingsverantwoordelijke, self-sovereign identity en participatief platform keren consistent terug. Ze worden:
- in meerdere artikelen uitgelegd of nader gedefinieerd;
- verbonden aan praktische procedures zoals evaluatie, implementatie of samenwerking;
- ingezet in een duidelijke fasering (bijvoorbeeld via artikel 6.4 over gefaseerde implementatie).
✅ De consistentie in taalgebruik versterkt de juridische duidelijkheid en interne samenhang.
Conclusie
De informele statuten van Stichting De Kamer van Sociale Waarden zijn intern consistent opgebouwd. Termijnen, verantwoordelijkheden en procedures zijn onderling goed afgestemd. Het eenhoofdig bestuur is tijdelijk, begrensd en gekoppeld aan duidelijke opvolgacties. Er zijn geen contradicties tussen de bepalingen aangetroffen.
De rol van de notaris zou hier waardevol kunnen zijn geweest in de vorm van begeleiding bij formulering en borging. Een afwijzing zonder onderbouwing negeert de zorgvuldigheid waarmee deze statuten zijn opgesteld.
Een notaris moet controleren of bepalingen niet met elkaar in conflict zijn. Bijvoorbeeld:
- Is het eenhoofdig bestuur tijdelijk en duidelijk begrensd?
- Zijn termijnen, verantwoordelijkheden en procedures logisch op elkaar afgestemd?
Ook dit lag volledig uitgewerkt voor. Een kritische blik hierop zou welkom zijn geweest.
5. ANBI-toets (indien van toepassing) ( klik op het driehoekje om meer details te tonen)
ANBI-toetsing van de Statuten van Stichting De Kamer van Sociale Waarden – Juridische Beoordeling
Inleiding De ANBI-status (Algemeen Nut Beogende Instelling) biedt stichtingen belastingvoordelen en versterkt hun maatschappelijke legitimiteit. Hoewel Stichting De Kamer van Sociale Waarden op dit moment geen aanvraag heeft lopen, is het belangrijk om de statuten op voorhand te toetsen aan de vereisten van de Belastingdienst. In deze analyse beoordelen we de statuten op de twee belangrijkste ANBI-criteria: ideële doelstelling en transparant beloningsbeleid.
5. ANBI-toets (indien van toepassing)
Volgens de Belastingdienst Nederland (ANBI-richtlijnen 2024) moet een stichting aan de volgende criteria voldoen om in aanmerking te komen voor ANBI-status:
- De instelling heeft uitsluitend of nagenoeg uitsluitend een ideîl of algemeen nuttig doel;
- De instelling heeft een transparant beloningsbeleid;
- De instelling heeft een actueel beleidsplan, beperkte vermogensvorming en een duidelijke doelbesteding bij ontbinding.
✅ Zijn de doelstellingen ideîl genoeg?
Artikel 2 van de statuten beschrijft:
- De stichting fungeert als kennis- en samenwerkingsplatform voor competentiegerichte samenwerking;
- Kernwaarden zijn liefde, samenwerking en zorg;
- De stichting werkt aan een waardegedreven samenleving, via participatie in zorg, onderwijs en maatschappelijke structuren.
Beoordeling: Deze doelstellingen zijn zonder twijfel ideîl en gericht op algemeen nut. Er is geen sprake van commerciële motieven of private belangenbehartiging.
✅ Voldoet aan de ANBI-eis voor idee doelstellingen.
✅ Is het beloningsbeleid transparant?
Artikel 8 van de statuten vermeldt:
- Bestuursleden kunnen een redelijke vergoeding ontvangen;
- Deze vergoeding moet in verhouding staan tot de aard en omvang van hun werkzaamheden.
Beoordeling: Deze formulering is in lijn met de ANBI-richtlijn dat bestuurders geen bovenmatige beloning mogen ontvangen. De ruimte voor vergoeding wordt beperkt tot een redelijk, controleerbaar kader.
Aanbeveling: Het opnemen van een verwijzing naar een afzonderlijk beloningsbeleid of jaarverslag zou het transparantiekader versterken, maar is niet strikt vereist.
✅ Voldoet aan de ANBI-eis voor beloningsbeleid.
✅ Aanvullende voorwaarden
Andere ANBI-vereisten zoals:
- een actueel beleidsplan (geregeld via Artikel 5);
- beperkte vermogensvorming (geregeld via Artikel 3 en Artikel 10);
- een duidelijke bestemming bij ontbinding (geregeld in Artikel 10: voorkeur ANBI-instelling);
zijn allemaal aanwezig of uitvoerbaar binnen de huidige structuur van de statuten.
Rol van de notaris
Een notaris die statuten opstelt of beoordeelt, zou kunnen:
- signaleren of de stichting mogelijk in aanmerking wil komen voor ANBI;
- adviseren over kleine aanpassingen die toekomstige aanvraag vergemakkelijken (bijv. bijlage met beloningsbeleid);
- bevestigen dat de statutaire doelen en structuren juridisch voldoen aan de eisen voor algemeen nut.
Het zou de taak van de notaris moeten zijn om deze mogelijkheden niet af te wijzen, maar mee te wegen in zijn advies.
Bron: Belastingdienst Nederland – ANBI voorwaarden en richtlijnen (2024)
Conclusie
Stichting De Kamer van Sociale Waarden voldoet inhoudelijk aan de criteria voor ANBI-status. De doelstellingen zijn ideîl, het beloningsbeleid is transparant, en aanvullende vereisten zijn juridisch ingebouwd. De notaris had hierin een begeleidende en toetsende rol kunnen spelen, gericht op versterking van maatschappelijke impact en fiscale duurzaamheid.
Stichtingen die in de toekomst een ANBI-status overwegen, moeten aan aanvullende voorwaarden voldoen. Een notaris zou kunnen meewegen:
- Zijn de doelstellingen ideëel genoeg?
- Is het beloningsbeleid transparant?
Bron: Belastingdienst Nederland – ANBI voorwaarden en richtlijnen (2024).
6. Passendheid van de rechtsvorm ( klik op het driehoekje om meer details te tonen)
Passendheid van de Rechtsvorm – Juridische Beoordeling van de Statuten van Stichting De Kamer van Sociale Waarden
Inleiding Een van de taken van de notaris bij de oprichting van een stichting is het toetsen of de rechtsvorm past bij de gekozen doelstellingen en bestuursstructuren. Stichting De Kamer van Sociale Waarden heeft gekozen voor de rechtsvorm stichting, maar vult deze op innovatieve wijze in. In deze analyse onderzoeken we of de gekozen werkwijze, waarin onder meer met coöperaties, participatieplatforms en governance-structuren wordt gewerkt, juridisch verenigbaar is met het stichtingsrecht.
6. Passendheid van de rechtsvorm
Volgens artikel 2:285 BW is een stichting een rechtspersoon zonder leden, opgericht bij notariële akte en gericht op een ideëel doel. Ze mag binnen haar statutaire kaders:
- andere rechtspersonen oprichten of ondersteunen;
- samenwerken met natuurlijke of rechtspersonen;
- projecten uitvoeren in het algemeen belang.
✅ Wordt het stichtingskarakter vermengd met verenigingsvormen?
De statuten van De Kamer van Sociale Waarden benoemen:
- dat de stichting geen ledenstructuur kent;
- dat participatie plaatsvindt via tijdelijke werkgroepen, stakeholdersessies of platformstructuren;
- dat besluitvorming bij het bestuur blijft, eventueel na consultatie.
Beoordeling:
- Er is geen sprake van formeel lidmaatschap met stemrecht, zoals bij een vereniging.
- De consultatieve participatiestructuren zijn juridisch toelaatbaar zolang ze adviserend blijven.
✅ Het stichtingskarakter wordt dus niet juridisch aangetast.
✅ Zijn governance-structuren zoals werkgroepen en coöperaties juridisch verantwoord binnen een stichting?
De statuten voorzien in:
- oprichting of ondersteuning van coöperaties of nieuwe rechtspersonen (artikel 7);
- inhoudelijke betrokkenheid van werkgroepen bij privacy, digitale governance of educatieve implementatie (artikel 6);
- een bestuursstructuur die verantwoordelijk blijft voor de eindbesluiten (artikel 4 en 5).
Beoordeling:
- Een stichting mag samenwerken met of coöperaties oprichten zolang deze gericht zijn op de verwezenlijking van het statutaire doel.
- Werkgroepen zonder formele bestuursbevoegdheid vallen onder het beleidsmatig instrumentarium van de stichting.
✅ Juridisch volledig toegestaan binnen het kader van het stichtingenrecht.
Kritiek op standaardmodellen
De notariële reactie “dit past niet in het model” wijst op een praktijk die gebaseerd is op standaardformats en terughoudendheid tegenover maatschappelijke innovatie. Echter:
- De wet schrijft geen uniform model voor; zij stelt kaders waarbinnen ruimte bestaat.
- Zolang het bestuur eindverantwoordelijk is, en er geen sprake is van ledenstructuren of winstverdeling, kan een stichting modern en participatief opereren.
Een notaris zou zich dan ook niet moeten beperken tot wat bekend is, maar zich verhouden tot wat juridisch mogelijk is.
Conclusie
De gekozen rechtsvorm stichting past bij de missie en structuur van De Kamer van Sociale Waarden. Participatie, werkgroepen en samenwerking met coöperaties zijn juridisch uitvoerbaar en verenigbaar met het stichtingskarakter. De notaris had dit kunnen bevestigen, begeleiden en versterken – in plaats van te blijven hangen in traditionele modellen.
De notaris dient ook te toetsen of de stichting de geschikte rechtsvorm is voor de gekozen aanpak:
- Wordt het stichtingskarakter niet vermengd met verenigingsvormen?
- Zijn governance-structuren zoals werkgroepen en coöperaties juridisch verantwoord binnen een stichting?
Wij bepleitten dit helder. Toch bleef het antwoord steken op “dit past niet in het model.”
7. Toetsing op inhoudelijke governance ( klik op het driehoekje om meer details te tonen)
Toetsing op Inhoudelijke Governance – Juridische Beoordeling van de Statuten van Stichting De Kamer van Sociale Waarden
Inleiding Governance gaat over de manier waarop een organisatie bestuurlijk wordt ingericht en gecontroleerd. In de context van een stichting is het van belang dat het bestuur effectief, transparant en in overeenstemming met wet- en regelgeving functioneert. De statuten van Stichting De Kamer van Sociale Waarden bevatten een uitgewerkte visie op governance, met ruimte voor groei, verantwoording en toezicht. In deze analyse wordt beoordeeld of deze governance-structuur juridisch valide en bestuurlijk aanvaardbaar is.
7. Toetsing op inhoudelijke governance
De statuten van de stichting beschrijven in Artikel 4:
- dat het bestuur in de eindvorm bestaat uit minimaal drie en maximaal twaalf leden;
- dat in de opstartfase een tijdelijk eenhoofdig bestuur kan functioneren;
- dat deze situatie maximaal één jaar mag duren en alleen verlengbaar is bij gemotiveerde verslaglegging.
✅ Zijn deze voorwaarden juridisch valide?
Volgens artikel 2:291 BW kan een stichting in principe door één of meerdere bestuurders worden bestuurd, mits dit statutair is vastgelegd. Er is geen wettelijke minimumgrootte voor een bestuur. Wel wordt in governancecodes en subsidiekaders vaak een meervoudig bestuur aanbevolen om belangenverstrengeling te voorkomen.
Beoordeling:
- De gekozen constructie is juridisch toelaatbaar, mits duidelijk begrensd in duur en doel.
- De eis van verslaglegging bij verlenging is een extra waarborg voor transparantie.
✅ Juridisch valide, met voldoende interne checks.
✅ Is deze structuur in lijn met bestuurspraktijk en toezicht?
In de praktijk wordt bij stichtingen vaak gewerkt met een meervoudig bestuur of een bestuur met een onafhankelijke raad van toezicht. De Kamer van Sociale Waarden kiest bewust voor een gefaseerde opbouw:
- Start met een initiatiefnemer (eenhoofdig);
- Bouwt op naar een voltallig bestuur binnen één jaar;
- Legt verslaglegging, evaluatie en beleidsverantwoordelijkheid vast in de statuten.
Beoordeling:
- Deze opbouw sluit aan bij hoe veel maatschappelijke initiatieven zich ontwikkelen;
- De governancepraktijk wordt versterkt door jaarlijkse evaluaties en participatieve beleidsvorming (zie ook artikel 5 en 6);
- De mogelijkheid tot uitbreiding tot twaalf bestuursleden biedt voldoende ruimte voor diversiteit en spreiding van verantwoordelijkheden.
✅ In overeenstemming met moderne bestuursprincipes, mits daadwerkelijk uitgevoerd.
Kritiek op gebrek aan reflectie vanuit notariaat
In plaats van een beoordeling op bovenstaande punten bleef het stil van notariële zijde. Er werd geen inhoudelijk oordeel gegeven over de rechtsgeldigheid van de tijdelijke eenhoofdigheid of over de groeistrategie richting een voltallig bestuur. Dit gebrek aan reflectie staat haaks op de notariële rol als juridisch begeleider en toetsend partner.
Een betrokken notaris zou:
- kunnen meedenken over verslagvormen of termijnafbakening;
- kunnen adviseren over governanceverslaglegging binnen een beleidsdocument;
- en vooral: de initiatiefnemer helpen om een juridisch solide en bestuurlijk sterke organisatie neer te zetten.
Conclusie
De statuten van Stichting De Kamer van Sociale Waarden bevatten een doordachte en juridisch houdbare governance-structuur. De overgang van eenhoofdig naar meervoudig bestuur is zorgvuldig afgebakend en gekoppeld aan transparantie en verantwoordelijkheid. De afwezigheid van inhoudelijke reflectie vanuit het notariaat op dit punt is teleurstellend en toont het gemis aan een begeleidende houding waar die juist van waarde zou zijn.
Onze statuten beschrijven hoe de stichting toewerkt naar een voltallig bestuur (minimaal drie, maximaal twaalf leden), met een tijdelijke eenhoofdige constructie, gekoppeld aan verslaglegging en motivering.
Een notaris zou kunnen toetsen:
- Zijn deze voorwaarden juridisch valide?
- Zijn ze in lijn met bestuurspraktijk en toezicht?
In plaats daarvan bleef het stil. Geen reflectie. Geen inhoudelijke reactie.
Waarom dit van belang is De samenleving verandert. Nieuwe vormen van zelforganisatie, digitale autonomie en participatieve platforms ontstaan. De notariële wereld lijkt hier onvoldoende op ingesteld. In plaats van faciliteren, wordt afgegrensd. In plaats van toetsen, wordt geweigerd.
Het is tijd voor een inhoudelijke dialoog over de rol van het notariaat in een veranderende samenleving.
Wat wij nu doen De Kamer van Sociale Waarden heeft ervoor gekozen om:
- De formele statuten te deponeren bij de Kamer van Koophandel.
- De werkelijke, inhoudelijk beargumenteerde statuten openbaar te maken.
- De notariële bias te documenteren en zichtbaar te maken.
- Juridisch en maatschappelijk onderbouwd te blijven samenwerken met iedereen die écht wil toetsen, meedenken en bouwen aan rechtvaardige, toekomstbestendige structuren.
Wij nodigen elke notaris, jurist, wetenschapper of beleidsmaker uit om met ons in gesprek te gaan over de toekomst van het stichtingsrecht. Help mee om het notariaat te moderniseren en ruimte te geven aan burgerinitiatieven, maatschappelijke innovatie en digitale zelfbeschikking.
Neem contact met ons op via: 📧 info@dekvsw.nl
🌐 https://DeKvSW.nl
Alexander Groenheide Voorzitter – Stichting De Kamer van Sociale Waarden
⚖️ Essentiële Afwijkingen tussen de Statuten
1. Doelstelling (Artikel 2)
- Formeel: Algemeen geformuleerd, beperkt tot bevordering van burgerschapsvaardigheden.
- Informeel: Uitgebreid tot kennis- en samenwerkingsplatform, gericht op competentiegericht samenwerken, zelfbeschikking, waardegedreven samenleving en sociaal netwerk met kernwaarden (liefde, samenwerking, zorg).
- ✅ Voordeel: Meer ruimte voor participatie, identiteit, samenwerking en maatschappelijke impact.
- ❌ Formele beperking: De notaris liet deze uitbreiding niet toe, ondanks juridische toelaatbaarheid.
2. Bestuursstructuur (Artikel 4)
- Formeel: Eenhoofdig bestuur zonder perspectief op uitbreiding.
- Informeel: Bestuur met 3 tot 12 leden; tijdelijk eenhoofdig toegestaan voor max. één jaar, mits gemotiveerd verlengd.
- ✅ Voordeel: Juridisch houdbare opstartstructuur met doorkijk naar een representatief bestuur.
- ❌ Formele beperking: Geen voorziening voor groeimodel opgenomen in het notariële document.
3. Digitale Innovatie & Privacy (Artikel 6)
- Formeel: Geen opname van digitale structuur, privacyprincipes of identiteitsbeheer.
- Informeel: Uitgebreid aandacht voor privacy by design, self-sovereign identity, gefaseerde transitie, participatief platform, jaarlijkse evaluatie.
- ✅ Voordeel: Conform AVG (art. 25) en in lijn met toekomstige digitale wetgeving.
- ❌ Formele beperking: Moderne governance en digitale infrastructuren worden genegeerd.
4. Samenwerkingsverbanden (Artikel 7)
- Formeel: Beperkt tot algemene samenwerkingen.
- Informeel: Expliciet recht op oprichting en ondersteuning van coöperaties en juridische structuren binnen het doel.
- ✅ Voordeel: Biedt ruimte voor innovatieve projectvormen en maatschappelijke spin-offs.
- ❌ Formele beperking: Notaris handhaaft een eng model, terwijl dit wettelijk is toegestaan.
5. Governance en Participatie (Artikelen 5 en 6.5)
- Formeel: Geen participatie- of inspraakbepalingen.
- Informeel: Oproep tot participatief platform, evaluatie, stakeholder betrokkenheid, en maatschappelijke verantwoording.
- ✅ Voordeel: Transparant, toekomstgericht, democratisch.
- ❌ Formele beperking: Afwezigheid van participatiestructuren verzwakt maatschappelijke verankering.
6. Wijziging en Ontbinding (Artikelen 9 en 10)
- Formeel: Beperkt en niet getoetst aan maatschappelijke verantwoordelijkheid.
- Informeel: Verankering van stakeholderconsultatie bij fundamentele wijzigingen en voorkeur voor overdracht bij ANBI-status bij ontbinding.
- ✅ Voordeel: Verantwoord eigenaarschap, borging van missie.
- ❌ Formele beperking: Juridisch mogelijk, maar niet opgenomen.
🔍 Conclusie
De informele statuten zijn juridisch verdedigbaar, maatschappelijk rijker, transparanter en innovatiever dan de formele versie. Toch weigerde de notaris om hier inhoudelijk op in te gaan of aanpassingen mee te wegen – ondanks correcte onderbouwing en toetsbaarheid binnen Boek 2 BW.
➡️ Juridische legitimiteit van de informele statuten is sterk.
➡️ De formele statuten beperken de slagkracht, legitimiteit en innovatie van de stichting.
