De bescherming die verdween
Vakbonden werden oorspronkelijk opgericht om werknemers te beschermen tegen de grillen van werkgevers en de koude rationaliteit van de markt. Zij vormden het collectieve schild dat, waar de wet eindigde, opkwam voor de mens achter de arbeid. Echter, wat gebeurt er als juist dat schild verandert in een mes dat de werknemer in de rug steekt? Precies dat deed zich voor met artikel 15 van de ABU-CAO – een bepaling die jarenlang toestond dat uitzendkrachten bij ziekte automatisch ontslagen konden worden.
En het bestuur van de vakbond? Dat keek toe.
De “Solutions”-zaak: één man tegen het systeem
De situatie kwam tot een kookpunt in de beruchte “Solutions”-zaak, die uiteindelijk eindigde bij de Hoge Raad. Daar vocht één werknemer — met de financiële middelen en vasthoudendheid om zich juridisch te verdedigen — zijn ontslag bij ziekte aan. De uitkomst was historisch: de Hoge Raad oordeelde dat artikel 15 lid 1 sub b van de ABU-CAO in strijd was met de wet. Met andere woorden, het automatisch eindigen van een uitzendovereenkomst bij ziekte bleek onrechtmatig.
Niet omdat de wet dit toestond, maar omdat de CAO daartoe ruimte gaf. Dit was een collectieve arbeidsovereenkomst, opgesteld en goedgekeurd door de vakbond zelf.
De vraag die blijft hangen is daarom: waar was de vakbond al die tijd?
Duizenden ontslagen, één overwinning
Het is niet overdreven te stellen dat duizenden uitzendkrachten mogelijk onder deze CAO-bepaling hun baan zijn verloren. Ze waren ziek, kwetsbaar, en zonder juridische bijstand. De ontslagbescherming bij ziekte, zoals vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek (art. 7:670 BW), werd in de praktijk tenietgedaan door een cao-bepaling die nooit had mogen bestaan.
Pas toen één persoon de financiële kracht had om de rechtsgang te trotseren, werd de onrechtvaardigheid blootgelegd. Daardoor kwam het systeem onder druk te staan.
Waarom heeft het bestuur van de vakbond — dat volgens de statuten op moet komen voor de belangen van de werkende mens — nagelaten deze bepaling te blokkeren? Had dit niet voorkomen kunnen worden?
Een verraad aan de kernmissie van vakbonden
Cao’s behoren aanvullingen te zijn op de wet, bedoeld om betere voorwaarden te bieden, niet om wettelijke minima te ondermijnen. Desondanks is er toch akkoord gegaan met een regeling die het recht op loondoorbetaling bij ziekte uitschakelde. Daarmee heeft het vakbondsbestuur zijn mandaat verraden. De zwakste groep werknemers — uitzendkrachten — werd onzichtbaar overgeleverd aan willekeur.
De verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij werkgevers, die misbruik maken van juridische ruimte. Integendeel, de ware fout ligt bij het vakbondsbestuur dat deze ruimte creëerde door een schadelijk artikel te legitimeren. Bovendien bevestigt deze situatie hoe kwetsbaar collectieve afspraken kunnen zijn als ze niet voortdurend worden getoetst aan de wet.
Wie draagt verantwoordelijkheid?
De hamvraag is: wie wordt verantwoordelijk gehouden voor deze structurele fout? Welke bestuurders lieten dit passeren? Welke juristen, onderhandelaars of vertegenwoordigers hebben hun handtekening gezet onder dit sociale contract dat niets sociaal had?
En belangrijker nog: hoe herstellen we het vertrouwen in vakbonden, als zij zelf niet langer de beschermers zijn van het werkende volk?
Een oproep tot herbezinning
De zaak “Solutions” mag geen incident blijven. Integendeel, het moet een wake-up call zijn voor alle vakbonden in Nederland. Zij moeten hun fundament heroverwegen. Zijn zij nog wel spreekbuis van de werkvloer of inmiddels tafelgast van de macht? Zijn zij werkelijk hoeders van collectieve waardigheid, of zijn zij verworden tot handlangers in het stil uithollen van rechten?
Ziek en dan? Het verhaal van Karim, de uitzendkracht
Karim is 26 jaar en werkt via een uitzendbureau in de logistiek. Hij is goed in zijn werk, altijd op tijd, altijd vriendelijk. Maar op een winterse ochtend voelt hij zich ziek. Koorts. Spierpijn. “Griep,” denkt hij. Hij meldt zich netjes ziek bij het uitzendbureau. Wat hij niet weet, is dat op dat moment een juridisch mijnenveld voor zijn voeten ligt.
In zijn uitzendovereenkomst staat een uitzendbeding. Dat betekent: als hij ziek wordt, kan zijn contract automatisch eindigen. Artikel 15 van de ABU- en NBBU-cao bevestigt dat. Bron: ABU & NBBU Artikel 15
En zo gebeurt het. Na drie dagen krijgt hij een mail: “Uw uitzendovereenkomst is beëindigd wegens ziekte.” Karim is verbaasd. Boos. In paniek. Hoe kan hij zijn huur betalen?
Wat hij nog niet weet, is dat dit automatische einde van zijn contract juridisch niet meer houdbaar is. De Hoge Raad heeft in maart 2023 geoordeeld: “Zo werkt het niet meer.” Een ziekte mag niet automatisch leiden tot ontslag. Er moet een zorgvuldige afweging zijn, en alleen als de opdrachtgever daar expliciet om vraagt, kan het uitzendbeding ingeroepen worden. Bron: Hoge Raad
De cao’s zijn sindsdien aangepast. Het automatische einde bij ziekte mag niet meer zonder meer worden toegepast. Bron: Bureau Cicero
Toch zijn er werkgevers die vasthouden aan oude regels, of zich verschuilen achter het zogenaamde ‘verzoek van de inlener’. Maar ook dat moet juridisch onderbouwd zijn. Bron: Kuijer Arbeidsrechtadvies
Karim vindt via een juridisch loket de weg naar gerechtigheid. Met hulp van een jurist stelt hij het uitzendbureau aansprakelijk. De rechter stelt hem in het gelijk: zijn ontslag was onrechtmatig. De uitspraak van de Hoge Raad is duidelijk: ziekte mag geen reden zijn om een mens zomaar buiten te zetten. Bron: Ploum
Reflectie: Van onzekerheid naar bescherming
Het verhaal van Karim is helaas herkenbaar voor veel uitzendkrachten. Maar het laat ook zien dat het recht leeft. Dat een stem gehoord kan worden. En dat zelfs de grootste instellingen – zoals de Hoge Raad – opkomen voor de menselijke maat.
Wat kun jij doen?
- Ken je rechten.
- Laat je informeren.
- En weet: ziekte is geen ontslagreden. Niet meer.
Gedwongen ziek – het stille vangnet van het UWV en het dilemma van de uitzendkracht
Karim dacht dat het ergste achter de rug was toen hij ziek werd en zijn uitzendovereenkomst abrupt werd beëindigd. Gelukkig – zo leek het – was er nog het vangnet van het UWV: de Ziektewetuitkering. Hij kreeg een paar maanden betaald terwijl hij herstelde. Maar toen hij zich weer beter voelde en wilde terugkeren in het arbeidsproces, stuitte hij op een harde realiteit.
Zodra Karim zich beter meldde, viel zijn recht op een Ziektewetuitkering weg. Maar hij had geen werk, geen contract, en door het gebrek aan transitieondersteuning kwam hij terecht in een vacuüm: geen baan én geen inkomen. Een zwart gat.
Wat blijkt? Dit is geen uitzondering, maar een structureel probleem. Wanneer een uitzendkracht tijdens ziekte wordt ontslagen, loopt de Ziektewetuitkering door. Maar zonder actief arbeidscontract betekent ‘beter worden’ het verliezen van inkomen, zonder zeker te zijn van een nieuwe baan of vangnet.
De druk die dat creëert is enorm.
Uitzendkrachten worden zo onbedoeld gedwongen langer ziek te blijven – niet altijd fysiek, maar administratief. Niet omdat ze niet willen werken, maar omdat ze niet anders kunnen. De keuze om je beter te melden, betekent risico op armoede.
Is dat systeemrechtvaardig?
Sommigen wijzen op het UWV, dat mogelijk zelf inzag dat dit mechanisme disfunctioneel is. Niet voor niets is het UWV betrokken geraakt bij gesprekken over hervorming van het uitzendbeding. Een instantie die mensen moet begeleiden naar werk, zag dat haar uitkering tegelijkertijd mensen vasthoudt in de ziektewet – niet uit medische noodzaak, maar uit angst om te verdwijnen uit het systeem.
Dat is een paradox. En vooral: een stille ramp.
De uitspraak van de Hoge Raad tegen het automatische ontslag bij ziekte was dan ook niet alleen juridisch van belang, maar sociaal-ethisch. Het beëindigen van een arbeidsovereenkomst mag geen startpunt zijn voor een systeem waarin mensen beter blijven “omdat ziek zijn hun enige zekerheid is”.
Reflectie en oproep
Is deze realiteit herkenbaar voor jou of iemand in je omgeving? Deel dit verhaal. Reageer. Of neem even de tijd om te reflecteren. Want pas als we het stilzwijgen doorbreken, ontstaat er ruimte voor verandering.
Bij De Kamer van Sociale Waarden onderzoeken we dit soort verborgen structuren en leggen we verbanden tussen wetgeving, maatschappelijke gevolgen en persoonlijke verhalen. In ons blog vind je naast juridische verhalen ook artikelen over burgerschap, opvoeding, ethiek, duurzaamheid en de rol van menselijke waarden in beleid.
Bezoek ons op www.dekvsw.nl en draag bij aan een samenleving waarin menselijke waardigheid centraal staat.
Want soms is ziek zijn geen keuze. Maar beter worden zonder vangnet ook niet.
📚 Bronnen en Referenties
- ABU & NBBU CAO Artikel 15 – Einde van de uitzendovereenkomst
https://abunbbu.nl/abu/artikel-15-einde-van-de-uitzendovereenkomst/
Bevat de oorspronkelijke tekst van artikel 15, waarin staat dat de uitzendovereenkomst bij ziekte automatisch eindigt. - Hoge Raad: uitzendovereenkomst eindigt niet zonder meer bij ziekte van uitzendkracht
https://www.hogeraad.nl/actueel/nieuwsoverzicht/2023/maart/hoge-raad-uitzendovereenkomst-eindigt-ziekte-uitzendkracht/
De Hoge Raad oordeelde dat het automatisch beëindigen van de uitzendovereenkomst bij ziekte onrechtmatig is. - Aanpassing ABU en NBBU cao na uitspraak Hoge Raad
https://www.bureaucicero.nl/nieuws/aanpassing-in-abu-en-nbbu-cao-voor-uitzendkrachten-na-uitspraak-hoge-raad/
Beschrijft de wijzigingen in de cao naar aanleiding van de uitspraak van de Hoge Raad. - Uitzendbeding wegens ziekte toegestaan, mits op verzoek van inlener
https://kuijer-arbeidsrechtadvies.nl/uitzendbeding-wegens-ziekte-toegestaan-mits-op-verzoek-van-inlener/
Analyse van de juridische implicaties van het uitzendbeding bij ziekte. - Uitzendbeding voor zieke uitzendkrachten niet geldig volgens Hoge Raad
https://ploum.nl/nieuws/uitzendbeding-voor-zieke-uitzendkrachten-niet-geldig-volgens-hoge-raad
Samenvatting van de uitspraak van de Hoge Raad en de gevolgen voor uitzendkrachten.
