Binnen het sociaal domein ontstaan steeds vaker situaties waarin zorg en bescherming onbedoeld leiden tot langdurige afhankelijkheid, gesloten ketens en verlies van directe zeggenschap van cliënten, ouders en kinderen. Besluiten worden genomen over mensen, in plaats van met hen. Netwerken verdwijnen uit beeld, dossiers krijgen een eigen leven en herstelperspectief raakt op de achtergrond.
Om deze structurele patronen zichtbaar, toetsbaar en bespreekbaar te maken, heeft CIV-CARE (De Kamer van Sociale Waarden) de P001-reeks Normatieve Position Papers ontwikkeld.
De CIV-CARE P001-reeks is een samenhangend juridisch en normatief kader dat analyseert hoe ketendynamieken ontstaan, hoe participatie indirect of gefilterd raakt, en hoe zorg kan verschuiven van ondersteuning naar bestendiging. De reeks bestaat uit één hoofdpaper – die fungeert als index en escalatiekader – en meerdere verdiepende position papers over onder meer triangulatie, indirecte participatie, narratiefvorming, netwerkuitsluiting, schijnmandaat en zorg zonder afbouw.
Vanaf 17 januari zijn deze position papers van kracht binnen CIV-CARE en worden zij actief gebruikt bij dossierontwikkeling, analyse en juridische duiding. Tegelijkertijd hebben de documenten een open karakter: zij zijn nadrukkelijk bedoeld om ter discussie te worden gesteld, getoetst te worden aan praktijk en jurisprudentie, en verder te worden aangescherpt waar nodig.
De P001-reeks vervangt geen wetgeving, maar structureert bestaande rechtsnormen en maakt patronen zichtbaar die in individuele dossiers vaak versnipperd blijven.
Call to action
👉 Lees de volledige CIV-CARE P001-reeks
👉 Bekijk de inzetmatrix: wie gebruikt welk document, wanneer en waarom
👉 Neem kennis van de formele vaststellingsverklaring
👉 Draag bij aan de dialoog: reflecties, vragen en inhoudelijke reacties zijn welkom
Samen werken we aan zorg die herstelt, beschermt en verbindt — met oog voor rechtsbescherming en menselijke maat.
CIV-CARE P001 – Publieke samenvatting en toelichting
Versie: v1.00
Datum van kracht: 17 januari 2026
Uitgever: Stichting De Kamer van Sociale Waarden (CIV-CARE)
1. Inleiding
De CIV-CARE P001-reeks – Normatieve Position Papers vormt een samenhangend juridisch en normatief kader voor het duiden van structurele patronen binnen het sociaal domein, in het bijzonder waar zorg, bescherming en ondersteuning onbedoeld leiden tot afhankelijkheid, uitsluiting of verlies van rechtsbescherming.
Met deze publieke samenvatting licht CIV-CARE toe:
- wat de P001-reeks is;
- waarom deze is ontwikkeld;
- hoe en waarvoor zij wordt gebruikt;
- op welke wijze dialoog en kritische reflectie worden uitgenodigd.
2. Inwerkingtreding en status
De CIV-CARE P001-position papers zijn met ingang van 17 januari 2026 van kracht.
Dit betekent dat:
- de documenten vanaf deze datum actief worden gebruikt binnen dossierontwikkeling en analyse door CIV-CARE;
- zij inzetbaar zijn als normatief referentiekader in klachten, bezwaar, beroep en toezicht;
- zij geen wet- of regelgeving vervangen, maar bestaande juridische normen structureren en expliciteren.
De P001-reeks heeft een open en toetsbaar karakter: de inhoud kan inhoudelijk ter discussie worden gesteld door professionals, instellingen, toezichthouders en andere belanghebbenden.
3. Doel en achtergrond
Binnen het sociaal domein ontstaan regelmatig situaties waarin:
- zorg langdurig voortduurt zonder perspectief op afbouw;
- besluiten tot stand komen binnen gesloten ketens;
- participatie indirect of gefilterd plaatsvindt;
- sociale en relationele netwerken structureel worden buitengesloten.
De P001-reeks is ontwikkeld om deze structurele dynamieken zichtbaar en toetsbaar te maken, vanuit het uitgangspunt dat zorg altijd gericht moet zijn op:
- herstel van autonomie;
- versterking van sociale verbanden;
- bescherming van fundamentele rechten;
- borging van de menselijke maat.
4. Opbouw van de CIV-CARE P001-reeks
De P001-reeks bestaat uit:
4.1 Hoofd-position paper
- Structurele zorgafhankelijkheid, ketendynamiek en uitsluiting van het sociaal netwerk (v1.01)
→ fungeert als index-, samenhang- en escalatiekader.
4.2 Verdiepende sub-position papers
- Triangulatie als structureel mechanisme
- Indirecte participatie en structurele stemvervanging
- Narratiefvorming en dossierconstructie als machtsmechanisme
- Informele derden en schijnmandaat binnen zorgketens
- Verantwoordelijkheidsdiffusie en ketenafscherming
- Uitsluiting van het sociaal netwerk als systeeminterventie
- Belemmering van directe communicatie en relationeel herstel
- Zorg zonder afbouw en het ontbreken van een exitstrategie
Samen beschrijven deze documenten hoe verschillende mechanismen elkaar kunnen versterken en hoe zij juridisch en normatief getoetst kunnen worden.
5. Inzetmatrix en formele vaststelling
Ter ondersteuning van consistente toepassing zijn aanvullend vastgesteld:
- de CIV-CARE P001 Inzetmatrix, waarin is vastgelegd wie welk document gebruikt, wanneer en waarom;
- de Formele Vaststellingsverklaring CIV-CARE P001, waarin de reeks bestuurlijk is geborgd en voorzien van governance- en versiebeheerprincipes.
Deze documenten maken integraal deel uit van de P001-reeks.
6. Gebruik binnen CIV-CARE
Binnen CIV-CARE worden de P001-position papers gebruikt:
- bij dossierontwikkeling en patroonanalyse;
- als onderlegger voor juridische en maatschappelijke reflectie;
- als referentiekader bij signalen van structurele problematiek;
- ter ondersteuning van transparante en toetsbare besluitvorming.
De P001-reeks is nadrukkelijk niet casusgericht, maar bedoeld om structuren en mechanismen te duiden die in individuele situaties zichtbaar kunnen worden.
7. Dialoog en verdere ontwikkeling
CIV-CARE beschouwt de P001-reeks als een levend normatief kader.
Professionals, beleidsmakers, juristen, toezichthouders en ervaringsdeskundigen worden uitgenodigd om:
- de position papers inhoudelijk te bespreken;
- kritische reflectie te leveren;
- bij te dragen aan verdere verfijning op basis van praktijk en jurisprudentie.
Reacties en bijdragen kunnen worden betrokken bij toekomstige versie-updates volgens het vastgestelde governanceprincipe.
8. Publicatie
Deze publieke samenvatting wordt gepubliceerd:
- op de website van De Kamer van Sociale Waarden;
- via het CIV-CARE blog, met verwijzing naar:
- alle afzonderlijke CIV-CARE P001 Position Papers;
- de P001 Inzetmatrix;
- de Formele Vaststellingsverklaring.
CIV-CARE – Kamer van Sociale Waarden
Externe bronnen en Referenties
1) Participatierecht en kindstem
Thema’s: indirecte participatie, filtering, stemvervanging, “gehoord worden”
- IVRK – Artikel 12 (recht van het kind om gehoord te worden)
URL: https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/crc-1989/article-12 (ihl-databases.icrc.org)
Citaat: “the right to express those views freely in all matters affecting the child”. - UNICEF – Convention text (CRC) – Artikel 12 context
URL: https://www.unicef.org/child-rights-convention/convention-text (unicef.org)
Citaat: “the views of the child being given due weight”. - General Comment No. 12 (CRC/C/GC/12) – uitleg ‘right to be heard’
URL: https://commission.europa.eu/system/files/2022-12/the_right_of_the_child_to_be_heardcrc-c-gc-12.pdf (European Commission)
Citaat: “the right of every child to freely express … and … be given due weight”. - Lundy model (praktisch raamwerk voor Art. 12)
URL: https://commission.europa.eu/document/download/31c5ad34-8ac4-4c11-a037-25cc5e10a96a_en?filename=lundy_model_of_participation_0.pdf (European Commission)
Citaat: “a way of conceptualising a child’s right to participation … laid down in Article 12”.
2) Rechtsbescherming, zorgvuldigheid en motivering
Thema’s: dossierkwaliteit, toetsbaarheid, “waarom”-plicht, besluitvorming
- Awb – Zorgvuldige voorbereiding (art. 3:2) en motivering (art. 3:46)
URL (officiële wettekst Awb): https://wetten.overheid.nl/BWBR0005537 (Wettenoverheid)
(Voor achtergrond duiding zorgvuldigheid): https://pgawb.nl/pg-awb-digitaal/hoofdstuk-3/3-2-zorgvuldigheid-en-belangenafweging/ (pgawb.nl)
Citaat (PG Awb): “vergaring van kennis omtrent relevante feiten … en … af te wegen belangen”.
3) Zorgdoelen, kwaliteit en “zorg zonder afbouw”
Thema’s: doelbinding, cliëntgerichtheid, proportionaliteit, exitstrategie
- Jeugdwet – verantwoorde hulp / kwaliteit (art. 4.1.1)
URL (juridische tekstweergave): https://sociaalweb.nl/wetgeving/jeugdwet/hoofdstuk-4-eisen-aan-jeugdhulpaanbieders-en-gecertificeerde-instellingen-2/%C2%A7-4-1-kwaliteit-jeugdhulpaanbieders-en-gecertificeerde-instellingen/artikel-4-1-1/ (sociaalweb.nl)
Citaat: “hulp … veilig, doeltreffend, doelmatig en cliëntgericht … afgestemd op de reële behoefte”. - Wmo 2015 – gemeentelijke opdracht/verordening (art. 2.1.3)
URL (officiële wettekst): https://wetten.overheid.nl/BWBR0035362 (Wettenoverheid)
Citaat: “De gemeenteraad stelt bij verordening de regels vast … voor de uitvoering …”.
4) Sociaal netwerk als beschermende factor
Thema’s: netwerkuitsluiting, systeeminterventie, herstel van netwerk, family group conferencing
- Richtlijnen Jeugdhulp – Familiegroepsplan (netwerk centraal)
URL: https://www.richtlijnenjeugdhulp.nl/samen-beslissen-over-hulp/doelen-opstellen-en-beslissen-over-hulp/het-familiegroepsplan (richtlijnenjeugdhulp.nl)
Citaat: “gezinnen het recht hebben om een familiegroepsplan te maken”. - NJi factsheet – wat Jeugdwet zegt over familiegroepsplan
URL: https://www.nji.nl/uploads/2021-05/Factsheet-familiegroepsplan-2016.pdf (Nederlands Jeugdinstituut)
Citaat: “opgesteld door de ouders, samen met … anderen die tot de sociale omgeving … behoren”. - WODC – Family Group Conferencing (NL context, samenvatting)
URL: https://repository.wodc.nl/bitstream/handle/20.500.12832/2077/2384a-summary_tcm28-73254.pdf?sequence=3 (repository.wodc.nl)
Citaat: “requires youth care organizations to offer parents the opportunity to develop a family group plan”. - PLOS ONE – recente evaluatie Family Group Conference
URL: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0300834 (PLOS)
Citaat: “FGCs aim to shift decision-making to family members”.
5) Mensenrechtenkader rond gezinsleven en contact
Thema’s: art. 8 EVRM, contact, proportionaliteit, positieve verplichtingen
- EVRM – Artikel 8 (recht op privé- en gezinsleven)
URL (tekst): https://fra.europa.eu/en/law-reference/european-convention-human-rights-article-8-0 (fra.europa.eu)
Citaat: “Everyone has the right to respect for his private and family life”. - EHRM Knowledge Sharing – Contact rights (thematische pagina)
URL: https://ks.echr.coe.int/documents/d/echr-ks/contact-rights (ECHR-KS)
Citaat: “family life … may encompass other de facto family ties”. - EHRM Guide on Article 8 (case-law samenvatting; zeer bruikbaar)
URL (pdf): https://ks.echr.coe.int/documents/37821/7237693/Guide_Art_8_ENG.pdf/ (ECHR-KS)
Citaat: “analyses and sums up the case-law on Article 8”.
6) Zorg-ethiek als normatieve onderlaag
Thema’s: menselijke maat, verantwoordelijkheid, relationele zorg
- Joan Tronto – Ethic of Care (klassiek normatief kader)
URL: https://www.taylorfrancis.com/chapters/mono/10.4324/9781003070672-8/ethic-care-joan-tronto (Taylor & Francis)
Citaat: “four ethical elements of care: attentiveness, responsibility, competence, and responsiveness”.
Pingback: Normatief kader voor volwassenenzorg, rechtsbescherming en menselijke maat - Menselijke waardigheid, gedragen door de samenleving.