Zorg, in de breedste zin van het woord, raakt aan de kern van onze samenleving. Het gaat niet alleen om professionele hulpverlening, maar omvat ook sociale netwerken, individuele verantwoordelijkheid en de taak van de staat om voor zijn burgers te zorgen. Deze verantwoordelijkheid is geworteld in internationale verdragen, zoals de Rechten van de Mens en het Verdrag inzake de Rechten van het Kind, opgesteld door de Verenigde Naties. Deze verdragen verplichten staten niet alleen om basisrechten te respecteren, maar ook om zorg toegankelijk en sociaal wenselijk vorm te geven.
Internationale rechten en de rol van de staat
Staten die internationale verdragen ondertekenen, zoals het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens, erkennen dat zorg een fundamenteel mensenrecht is. Deze rechten moeten worden geïmplementeerd in de nationale wetgeving en mogen daar niet mee conflicteren. Binnen deze kaders heeft de staat de verantwoordelijkheid om zorg te bieden in de breedste zin van het woord—van fysieke en mentale zorg tot maatschappelijke ondersteuning.
Een staat functioneert door mensen die taken uitvoeren en beslissen over de verdeling van publieke middelen. Die verdeling moet gericht zijn op het waarborgen van sociale zorg. Toch worden keuzes binnen dit systeem niet altijd op een sociaal wenselijke manier gemaakt. Er is bijvoorbeeld een risico dat zorg te veel wordt beïnvloed door economische belangen, waarbij kapitalistische principes bepalen wie zorg ontvangt en wie zorg verleent. Dit ondermijnt het idee van zorg als universeel recht.
De waarde van sociale netwerken
Sociale netwerken spelen een cruciale rol in het beperken van de afhankelijkheid van professionele hulp. Momenteel beschikt slechts 76% van de mensen over een sociaal netwerk dat hen in staat stelt onafhankelijk te blijven, terwijl 24% van de bevolking hulpbehoevend is. Deze cijfers tonen aan hoe belangrijk het is om sociale netwerken te versterken en hen te betrekken bij het bieden van zorg.
Een goed functionerend sociaal netwerk kan preventieve zorg ondersteunen—zorg die gericht is op het behouden van gezondheid in plaats van het behandelen van ziekte. Preventieve zorg, vergelijkbaar met ‘preventive maintenance’ in de techniek, kan niet alleen de druk op professionele hulp verminderen, maar ook kostenbesparend werken. Uit onderzoek blijkt dat preventief onderhoud tot 40% reductie in onderhoudskosten kan leiden. Toegepast op zorg betekent dit dat investeringen in sociale netwerken en preventieve strategieën de vraag naar acute zorg kunnen verminderen.
Professionele zorg en vertrouwen
Professionele zorgorganisaties spelen uiteraard een essentiële rol in ons zorgsysteem. Het vertrouwen in deze organisaties wordt gewaarborgd door diploma’s, tuchtrecht en vakdiscipline. Toch kennen deze instellingen ook beperkingen, zoals een beperkt aanbod en juridische kaders die soms niet flexibel genoeg zijn om in alle zorgbehoeften te voorzien. Dit benadrukt het belang van samenwerking tussen professionele zorg en informele netwerken.
Daarnaast moet de balans tussen professionele hulp en informele zorg worden bewaakt. Mantelzorgers, bijvoorbeeld, benaderen zorg vaak vanuit het perspectief van gezondheidsonderhoud, in plaats van symptoombestrijding. Hier ligt een waardevolle kans om gezondheidsproblemen te voorkomen en de druk op het formele zorgsysteem te verlichten.
De toekomst van zorg
Als samenleving moeten we kritisch kijken naar hoe we zorg organiseren en financieren. Willen we dat zorg uitsluitend door economische principes wordt bepaald, of streven we naar een sociaal wenselijke en constructieve aanpak waarin zowel de staat, de samenleving als individuen bijdragen? Het is tijd om zorg in de breedste zin van het woord opnieuw te definiëren en sociale netwerken een grotere rol te geven. Dit vraagt om een politiek en maatschappelijk debat waarin we gezamenlijk bepalen hoe we zorg vormgeven en welke waarden daarbij centraal staan.
Zorg is namelijk meer dan een systeem; het is de manier waarop we met elkaar omgaan en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar. Laten we samenwerken aan een zorgsysteem dat niet alleen efficiënt, maar vooral menselijk en duurzaam is.
