Informatie achterhouden in de GGZ

Schending van informed consent in de GGZ

🩺 Inleiding

Vertrouwen is de hoeksteen van elke behandelrelatie. Toch wordt in de geestelijke gezondheidszorg informatie nog te vaak achtergehouden of gefilterd. Diagnoses, neveneffecten van medicatie, of alternatieve behandelopties blijven soms buiten beeld — zogenaamd om de patiënt niet te belasten.

Maar wanneer informatie wordt achtergehouden, verliest de patiënt zijn zeggenschap over wat met hem of haar gebeurt.
Deze tactiek – het bewust onvolledig informeren van de patiënt – vormt een directe schending van het recht op zelfbeschikking en ontneemt de mens zijn meest fundamentele herstelrecht: het recht om te weten.

⚖️ Juridisch en ethisch kader

De Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) vormt het wettelijke fundament voor zorgrelaties in Nederland.
Artikel 7:448 lid 1 BW bepaalt dat de hulpverlener verplicht is de patiënt volledig en begrijpelijk te informeren over:

de voorgestelde behandeling,
de risico’s,
alternatieve mogelijkheden, en
de vooruitzichten.

Alleen wanneer die informatie bekend is, kan sprake zijn van ‘informed consent’ – geïnformeerde toestemming.

Wanneer zorgverleners bewust informatie achterhouden, schenden zij niet alleen dit artikel, maar ook artikel 10 van de Grondwet (recht op privacy en informatiebescherming) en artikel 8 van het EVRM (recht op persoonlijke integriteit).

Het VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap (CRPD) gaat nog verder:
artikel 12 CRPD verplicht staten en instellingen om de wils- en voorkeurverklaring van de persoon te respecteren, en hulp te bieden bij het uitoefenen van die beslissingsmacht.
Dat betekent: ondersteunen in keuzevrijheid, niet sturen of manipuleren door informatie te beperken.

💬 Analyse van de machtsdynamiek

Het achterhouden van informatie is een stille machtsstrategie.
De patiënt merkt het vaak pas laat — wanneer beslissingen al genomen zijn.
Door te bepalen wat iemand mag weten, bepaalt de professional indirect hoe iemand denkt en kiest.

Zo ontstaat een informatiekloof waarin:

de hulpverlener toegang heeft tot alle feiten,
de patiënt afhankelijk blijft van interpretatie.

Deze asymmetrie legitimeert macht: wie kennis bezit, controleert de richting van het herstel.
En die richting hoeft niet altijd die van de patiënt te zijn.
Waar zorg transparant hoort te zijn, wordt zij dan beheersend.

🌱 Herstelstrategie – Transparantie als medicijn

Volledige en begrijpelijke communicatie
- Leg medische termen, risico’s en alternatieven in heldere taal uit.
- Geef de patiënt het recht om vragen te stellen en tijd te nemen voor besluitvorming.
Toegankelijk dossierbeheer
- Laat cliënten hun dossier inzien zonder barrières.
- Noteer correct, zonder waardeoordelen, en geef de patiënt de kans om te reageren of aanvullingen te doen.
Informed consent als doorlopend proces
- Toestemming is geen eenmalig vinkje, maar een voortdurende dialoog.
- Informeer bij elke wijziging van behandeling of medicatie opnieuw, met onderbouwing en alternatieven.
Toezicht en verantwoording
- Instellingen moeten transparantie structureel toetsen via cliëntenraden en vertrouwenspersonen.
- Leg verantwoording af over hoe informatie wordt gedeeld, niet alleen over wat wordt behandeld.
Herstelgericht taalgebruik
- Vervang zinnen als “dat hoeft u niet te weten” door “ik help u begrijpen wat dit betekent”.
- Eerlijkheid is geen bedreiging, maar een vorm van respect.

Transparantie is niet enkel een juridische plicht — het is een morele erkenning van de mens als mede-eigenaar van zijn herstel.

🕯️ Vanuit menselijke waardigheid

Het achterhouden van informatie is meer dan een procedurele fout.
Het is een ontkenning van waardigheid: het idee dat een mens niet in staat zou zijn om de waarheid te dragen.
Binnen De Kamer van Sociale Waarden beschouwen we dat als een vorm van moderne bevoogding, die niet thuishoort in een rechtvaardige samenleving.

Echte zorg is niet gebaseerd op geheimhouding, maar op vertrouwen, openheid en gelijkwaardigheid.
Wie de waarheid deelt, geeft de patiënt niet alleen kennis — maar ook kracht.

🔗 Campagne 🎯 Gericht Herstel

Wil jij bijdragen aan een GGZ waarin openheid vanzelfsprekend is en vertrouwen het uitgangspunt vormt?
📜 Lees ook het hoofdartikel: Heerschappij in plaats van herstel
🎯 Ontdek meer op de campagnepagina: 🎯 Gericht Herstel

Auteur:
Alexander Groenheide
Voorzitter, Stichting De Kamer van Sociale Waarden

Bron:
Position Paper – Structurele manipulatieve tactieken in de psychiatrie: impact op patiëntenrechten en herstel