Er is een datum die alles verandert.
15 oktober 2026.
De dag waarop een jongere — laten we haar Gaby noemen — 18 wordt.
De dag waarop het jeugdzorgkader eindigt.
De dag waarop autonomie juridisch een feit wordt.
Maar autonomie is geen knop.
Het is een proces.
En precies daar wringt het.
De countdown naar een onbekende vrijheid
Tot 15 oktober 2026 tikt de tijd door.
Dagen.
Weken.
Maanden.
Seconden.
Elke seconde brengt Gaby dichter bij vrijheid.
Maar ook dichter bij een ongemakkelijke realiteit:
Wat als je vrij moet zijn, zonder dat je ooit hebt mogen oefenen met vrijheid?
Een systeem zonder herijking
In dossiers zoals deze zien we een terugkerend patroon:
- Besluiten gebaseerd op verouderde rapportages
- Geen actuele risicotaxatie in de leeftijdsfase 16–18 jaar
- Geen structurele herbeoordeling van perspectief
Dit is juridisch problematisch.
Want ontwikkeling is dynamisch.
En zonder herbeoordeling wordt stilstand verondersteld.
De rol van de rechter: toetsing of delegatie?
In plaats van een inhoudelijke herbeoordeling van het perspectief van de jongere, wordt de regie in de praktijk regelmatig bij de gecertificeerde instelling gelaten.
Dat betekent feitelijk:
- de instelling beoordeelt
- de instelling voert uit
- de instelling legitimeert
Zonder onafhankelijke tegenkracht.
Dit roept fundamentele vragen op over rechtsbescherming.
Het recht om gehoord te worden — op papier en in praktijk
De wet is helder:
- Artikel 12 IVRK – het kind heeft recht om gehoord te worden
- Artikel 809 Rv – de rechter moet het kind horen
- Artikel 1:377g BW – de minderjarige heeft een eigen rechtsingang
En toch horen we in de praktijk steeds opnieuw dezelfde boodschap:
“Er wordt over mij gesproken, maar niet met mij.”
Dat is geen incident.
Dat is een systeemsignaal.
Wanneer behoefte wordt geproblematiseerd
Een jongere die aangeeft naar een ouder te willen.
Die huilt.
Die teruggaat.
Die nabijheid zoekt.
Dat zijn geen afwijkingen.
Dat zijn hechtingssignalen.
Toch worden deze signalen in de praktijk regelmatig vertaald naar:
- probleemgedrag
- risicofactoren
- gronden voor beperking
Hier verschuift zorg naar controle.
Gedrag als communicatie — of als aanleiding tot beperking
Wanneer een jongere herhaaldelijk weggaat uit een instelling, is dat geen neutrale gebeurtenis.
Het is communicatie.
Een signaal.
Maar wanneer dat signaal niet leidt tot:
- herbeoordeling
- risicotaxatie
- inhoudelijke reflectie
ontstaat een gesloten systeem.
Een systeem dat reageert, maar niet leert.
Autonomie zonder oefening: een systeemfout
Vanaf ongeveer 12 jaar heeft een jongere recht op participatie.
Niet alleen formeel.
Maar ook praktisch.
Dat betekent:
- inspraak
- keuzevrijheid
- geleidelijke opbouw van zelfstandigheid
Wanneer die elementen ontbreken, ontstaat een fundamenteel probleem:
👉 autonomie wordt verwacht
👉 zonder dat autonomie is ontwikkeld
Dat is geen individueel falen.
Dat is een systeemfout.
De overgang naar 18+: een risicomoment
Op 18-jarige leeftijd:
- eindigt het jeugdbeschermingskader
- ontstaat volledige juridische zelfstandigheid
Maar zonder voorbereiding leidt dat tot:
- verhoogde afhankelijkheid
- risico op doorstroom naar volwassen GGZ
- mogelijke inzet van curatele of bewind
Niet omdat de jongere dat “is”.
Maar omdat het systeem dat niet heeft voorkomen.
De countdown als spiegel
Countdown naar 15 oktober 2026
Doeldatum: 15 oktober 2026, 00:00:00
Niet als visueel element.
Maar als confrontatie.
Elke seconde stelt dezelfde vraag:
👉 Wat is er vandaag gedaan om autonomie te ontwikkelen?
👉 Is er ruimte gegeven — of alleen gestuurd?
De kernvraag
Dit gaat niet alleen over Gaby.
Dit gaat over de inrichting van het systeem.
Mag een systeem autonomie verwachten, zonder deze structureel te faciliteren?
Zolang:
- participatie niet wordt geborgd
- risicotaxaties uitblijven
- en onafhankelijke toetsing ontbreekt
blijft het risico bestaan dat jongeren volwassen worden…
zonder ooit te hebben mogen oefenen met volwassen zijn.
Tot slot
15 oktober 2026 komt dichterbij.
Onvermijdelijk.
De vraag is niet of die dag komt.
De vraag is:
Is Gaby er klaar voor — of heeft het systeem haar dat nooit toegestaan?
En misschien nog belangrijker:
Wie draagt daarvoor de verantwoordelijkheid?